Sparmatseto
Αφιερώματα Πρόσωπα

Βία και πειθώ: ο Κωστής Παλαμάς μιλά για τη διακυβέρνηση το 1919

O Κωστής Παλαμάς για τη διακυβέρνηση…

 

Μέσα στη συλλογή «Τα δεκατετράστιχα» του Κωστή Παλαμά ανακάλυψα το υπ’ αριθ. ποίημα 53 που μιλά ακριβώς για το σήμερα. Για τούτο αποφάσισα κάτι να γράψω, για να παραθέσω το εν λόγω προ εκατονταετίας ποίημα.

Θυμήθηκα κάτι που γράφει η καθηγήτρια Άντα Κατσίκη Γκίβαλου στο άρθρο της «Η ‘Αρχαιολατρία’ του Παλαμά – Επιλογή από το ποιητικό και δοκιμιακό του έργο» : « (Ο Παλαμάς) θεωρεί ότι το λογοτεχνικό έργο είναι ένα προϊόν που αναπαράγει την εξωτερική πραγματικότητα και ο συγγραφέας του μεταφέρει σ’ αυτό τις καταστάσεις και θέσεις του κοινωνικού του περιβάλλοντος».

Δεκατετράστιχο είναι το σονέτο (δηλαδή αποτελείται δύο τετράστιχες και δύο τρίστιχες στροφές).

 

 

Τα δεκατετράστιχα του Κωστή Παλαμά

Θα πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά, ώστε να καταλήξουμε στο ποίημα που με συγκίνησε.

Ο Ι.Μ.Παναγιωτόπουλος στο βιβλίο του «Κωστής Παλαμάς» 1981 γράφει: “Τα δεκατετράστιχα “ είναι το δεύτερο […] βιβλίο που τυπώνει ο Παλαμάς στα 1919. Στη δεύτερή του έκδοση, στα 1931, το συμπληρώνει μ’ ένα πλατύ ιστορικοκριτικό και αυτοβιογραφικό προοίμιο, όπου βρίσκει την ευκαιρία να σταματήσει για λίγο στα ιστορικά και τεχνικά του σονέτου και να πει το λόγο του για τους μεγάλους μαστόρους του». (Από τις πρώτες του συλλογές ο Παλαμάς καταπιάνεται με το σονέτο). «Ο πόθος του να το δαμάσει ολότελα, να το κερδίσει σε κάθε του μορφή με την αναμφισβήτητη στιχουργική μαστοριά τού μένει ακοίμητος […] Όταν κυκλοφορούν «Τα παράκαιρα» και «Τα δεκατετράστιχα», η ανθρωπότητα βρίσκεται στα κράσπεδα του μεσοπολέμου […] Ο Παλαμάς αισθάνεται, πως αρχίζει μια καινούρια εποχή. Και δε θέλει να μείνει έξω από το νόημά της» (σελ. 231 – 232). Σημειώνει σε επόμενη σελίδα «Ο Παλαμάς δεν ήταν πλασμένος για τα δεκατετράστιχα» (σελ. 234).

 

Ο Beaton Roderick, επίσης, στην εξαιρετική «Εισαγωγή στη νεότερη ελληνική λογοτεχνία» (Μετάφραση Ευαγγελία Ζούργου – Μαριάννα Σπανάκη, Αθήνα 1996, Νεφέλη) παρατηρεί: «Απ’ όλους τους συγγραφείς του τέλους του περασμένου αιώνα, που έβαλαν στόχο τη σύνδεση της εγχώριας παράδοσης με τις σύγχρονες καλλιτεχνικές εξελίξεις που συνέβαιναν σε άλλα μέρη της Ευρώπης, ο πιο σημαντικός, ως προς την επίδραση που άσκησε, ήταν βέβαια ο Παλαμάς (1859 – 1943). Εμφανίστηκε για πρώτη φορά με την ομάδα των ποιητών, οι οποίοι, όπως είδαμε, στις αρχές της δεκαετίας του 1880 ασπάστηκαν την αυστηρή μορφική τελειότητα του γαλλικού Παρνασσικού κινήματος. Αλλά ο Παλαμάς, κατά τη διάρκεια της μακράς συγγραφικής σταδιοδρομίας του, δεν λειτούργησε ως οπαδός καμιάς σχολής και κανενός κινήματος.


Από τους Γάλλους παρνασσιστές διδάχτηκε τη σημασία της μορφής. Όπως φαίνεται από τα πρώτα του σονέτα και από τους Ίαμβους και Ανάπαιστους (1897) μέχρι τις τελευταίες συλλογές με τους τόσο ασυμβίβαστους τίτλους, όπως Οι Πεντασύλλαβοι, Τα Δεκατετράστιχα, Ο Κύκλος των Τετράστιχων, η ενασχόλησή του με τη μορφή ποτέ δεν τον εγκατέλειψε
».

 

 

 

Η Συλλογή

Συνεχίζουμε με τη συλλογή του Παλαμά :
ΔΕΚΑΤΕΤΡΑΣΤΙΧΑ

Αλεξάνδρεια, τυπ. Κασιμάτη-Ιωνά, 1919.
Τι με βλογά ξανά θεϊκή μια χάρη
να ξαναρχίσω το άσωστο τροπάρι.
(«Τα Δεκατετράστιχα» – 2)

ΣΤΟΝ ΚΥΡΙΟ ΣΤΕΦΑΝΟ ΠΑΡΓΑ ΑΦΙΕΡΩΜΕΝΑ

Π
Στη δεύτερη έκδοση της συλλογής υπάρχει ένας πολυσέλιδος ΠΡΟΛΟΓΟΣ. Παραθέτουμε την αρχή του, σχετικά με το σονέτο:

«Το Σονέττο. Μ’ αρέσει περισσότερο να τ’ ονομάζω Δεκατετράστιχο. Του πηγαίνει καλύτερα, η λέξη, “με περικεφαλαία” καθώς έλεγαν τις αισχυλικές. Τόσα είδη του λυρισμού των νεώτερων πέρασαν χωρίς ν’ αφήσουν σημάδια, παρά κάποια χλωμά δείγματα στα χέρια ποιητών υπνωτισμένων από την ανάμνησή τους. Το Σονέττο “ζη και ζώνεται”, για να θυμηθώ το λαϊκό λόγο. Βέβαια, δεν είναι μόνο γνώρισμα του σονέττου ο αριθμός των στίχων του, με τις σταυρωτές κανονικά ρίμες των τετραστίχων του και των τρίστιχων, αλλά είναι το κυριώτατο. Το Σονέττο δεν εγεννήθηκε για να πετά ελεύθερο στα τετραπέρατα ήρθε για να κελαδή στο δεντρί του. Ή μέσα στα μετρημένα σύρματα του κλουβιού του. Αλλ’ από τον καιρό που μας παρουσιάστηκεν, αιώνες τώρα, δεν ησυχάζει. Αντέχει σε κάθε μεταβολή. Και με όλα της τ’ αλλάγματα εδώ κ’ εκεί τα πρωτεϊκά που δεν είναι παρά προσωρινά και αναπαυτικά, μπορεί, μεταμορφώματα, η αιώνια, πάντα ίδια και πάντα μία, Ποίηση, πάντα κρατά το Σονέττο στον ίσκιο της απαρασάλευτο. Πώς και πότε ξεφύτρωσε στη ζωή, νομίζω είναι τούτο ακόμα και τώρα δύσκολο να ξεκαθαρισθή. Πριν καλλιεργηθή στην Ιταλία, το χρωστούμε το πρωτοπρασίνισμά του στους τρουβαδούρους τους Προβηγγιανούς. Βρίσκονταν πολύ πριν από τα χέρια του Πετράρχη ξαπλωθή τ’ άνθισμά του πολύανθο. Δεν είναι το στοχαστικό γέννημα κανενός ευφάνταστου στιχοπλέχτη, για όσους πιστεύουν πως βγήκε στη ζωή ασυνείδητα μέσα στην ομαδική, στην ασύλληπτην ορμή των πολλών, από τους λαϊκούς χορούς, αχώριστο από τη μουσική, χορός μαζί και τραγούδι, ποίηση και μουσική, καθώς οι στίχοι των Ελλήνων, με τους πόδες και με τα μέτρα των. Βέβαια, ο τρόπος που πρωταρχίζει την ύπαρξή του είναι χαρακτηριστικός για την ομορφιά και για τη μακροζωΐα του. Μα τίποτε δε θα χρησίμευε στην προκοπή του Σονέττου, ανίσως δεν ευρίσκονταν ο άνθρωπος να το ξεχωρίση με τη χρυσή σφραγίδα του πνεύματος. […]».

 

 

Το ποίημα Νο 53

Ακολουθεί το ποίημα που μας προκάλεσε το ενδιαφέρον (ο Κωστής Παλαμάς μιλά για τη διακυβέρνηση):

53.
«—Τις πόρτες μας ανοίγουμ’ εμείς μόνο /στη βασίλισσα Δύναμη. Άρματά της/ πότε η Βία με τη φλόγα, με το φόνο,/ πότε η Πειθώ με τα χρυσόλογά της.
Της Δύναμης της λάγνας παραστάτης /και στον παστό της άντρας και στο θρόνο, /πότε Μονάρχης, πότε επαναστάτης /Λαός με το βρόχο ή της ελιάς τον κλώνο.
Απόλλωνες, Μαινάδες, Μούσες, Βάκχοι, /Μέδικος, Περικλής, Τιβέριοι, Γράκχοι, /βαραίνουν όμοια στα ζυγιάσματά μας.
Και σηκωμοί και υπακοές τα δικά μας/ χέρια σε Λευτεριά και Δικαιοσύνη /πάντα υψωμένα· σκιές κι αυτή κι εκείνη».

 

 

Ο Θ. Ξύδης για το ποίημα

Συνεχίζουμε με ένα απόσπασμα από το βιβλίο του Θεόδωρου Ξύδη «Παλαμάς» 1983, που διαφωτίζει το περιεχόμενο του ποιήματος:

«Ο Παλαμάς έχει προσωποποιήσει τη Δύναμη στο 53 των «Δεκατετράστιχων», κι έχει κοντά της δύο συμπαραστάτισσες: τη Βία και την Πειθώ, που είναι προσωποποιημένες από τους αρχαίους. Η Βία είναι ακριβώς η ενσάρκωση της επιβολής, ενώ η Πειθώ εκπροσωπούσε την πειστική προσπάθεια. Η Βία είχε μητέρα τη Στύγα, και η Πειθώ τη Θέμιδα. Πιο κάτω ο Παλαμάς εισάγει δύο άλλες υψηλές έννοιες: την Ελευθερία και τη Δικαιοσύνη. Η Ελευθερία εκπροσωπεί τον ελεύθερο άνθρωπο, αλλά και την ελεύθερη πολιτεία. Η Δικαιοσύνη ανήκει στον Θεό και στον Άνθρωπο. Είναι κάτι που αντιβαίνει στη φιλαυτία και υψώνεται στην αμεροληψία». (σελ. 109).

 

Παρέθεσα και ασχολήθηκα με το ποίημα αυτό του Κωστή Παλαμά, γραμμένο πριν από 100+1 χρόνια, προκειμένου να απαντήσω ότι η Δύναμη και η Βία είναι μονόδρομος στην άσκηση της εξουσίας.

 

Βία και πειθώ: ο Κωστής Παλαμάς μιλά για τη διακυβέρνηση  το… 1919

 

Σχετικά άρθρα

Έλενα Γρίβα: ζωγραφίζοντας τα “μελλούμενα”

Βασίλειος Μακέδος

«Κόμπος», της Ζωής Μπόζεμπεργκ | Ένα σύγχρονο μυθιστόρημα

Μπέτυ Λιβανού: Η «Αμαρτία», το ταξίδι στο φεστιβάλ και ο Ίψεν

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X