Sparmatseto
Εικαστικά

Το μεταβυζαντινό ψηφιδωτό εκτός Βυζαντίου

 

Θα περίμενε κανείς ίσως, ότι ο γεωγραφικός χώρος επιρροής του μεσοβυζαντινού ψηφιδωτού θα καθοριζόταν από τα όρια του βυζαντινού κράτους, με άλλα λόγια πως επρόκειτο για μια τοπική τέχνη που δεν έβγαινε έξω από την αυτοκρατορία. Ωστόσο κάτι τέτοιο δεν είναι αλήθεια. Το ψηφιδωτό της μεσοβυζαντινής περιόδου ξεπέρασε τα σύνορα του κράτους και διαδόθηκε σε λαούς που είτε βρισκόταν υπό την επιρροή του Βυζαντίου και διατηρούσαν με αυτό ειρηνικές σχέσεις, είτε είχαν τελείως διαφορετικό πολιτισμό και συγκρούονταν συχνά μαζί του.

 

 

Δεν πρέπει να ξεχνά κανείς πως τα όρια της βυζαντινής επικράτειας υπέστησαν σημαντικές αλλαγές κατά την διάρκεια της βυζαντινής ιστορίας. Αυτό το γεγονός όμως σε καμία περίπτωση δεν είχε σαν αποτέλεσμα τον περιορισμό της τέχνης του ψηφιδωτού στα νέα σύνορα. Η τέχνη αυτή εξακολουθούσε να καλλιεργείται και σε περιοχές που κατά καιρούς αποσπάστηκαν από τον πολιτικό έλεγχο του κράτους. Η Κρήτη, η Κύπρος, τα νησιά του Αιγαίου και η Καππαδοκία είναι παραδείγματα περιοχών που αποσπάστηκαν κατά καιρούς από το Βυζάντιο, δεν έπαψαν όμως να καλλιεργούν την τέχνη του μεσοβυζαντινού ψηφιδωτού με εντυπωσιακά αποτελέσματα.

 

Από την άλλη μεριά, στην σφαίρα της πολιτικής επιρροής του Βυζαντίου περιλαμβάνονταν κάποιοι λαοί που είχαν εκχριστιανισθεί με πρωτοβουλία της βυζαντινής εκκλησίας. Οι Ρώσοι, οι Βούλγαροι, οι Σέρβοι αλλά και χριστιανικοί λαοί της Ανατολής όπως οι Αρμένιοι και οι Γεωργιανοί συγκαταλεγόταν σε αυτήν την σφαίρα επιρροής. Το μεσοβυζαντινό ψηφιδωτό διαδόθηκε και σε αυτούς. Είτε προσπάθησαν να μιμηθούν βυζαντινά καλλιτεχνήματα είτε κάλεσαν βυζαντινούς ψηφοθέτες στις χώρες τους για να εργασθούν εκεί. Πράγματι βυζαντινοί ανέλαβαν όχι μόνο να διακοσμήσουν ναούς και κοσμικά κτίρια αλλά και να διδάξουν σε ντόπιους καλλιτέχνες την τέχνη του ψηφιδωτού.

 

Χαρακτηριστικό παράδειγμα για την διάδοση που είχε το ψηφιδωτό σε αυτούς τους λαούς αποτελούν οι Ρώσοι. Ο πρίγκιπας Γιαροσλάβ έκανε πρωτεύουσα του κράτους των Ρώσων  το Κίεβο και κατά τα πρότυπα της Κωνσταντινούπολης, έκτισε  καθεδρικό ναό ονομάζοντάς τον Αγία Σοφία. Από την στιγμή αυτή και έπειτα το βυζαντινό ψηφιδωτό συναντάται πολύ συχνά στους Ρώσους.  Η Αγία Σοφία είναι ένα κτίσμα με καθαρούς δεσμούς με το Βυζάντιο. Όχι μόνο πολλοί καλλιτέχνες, που εργάστηκαν σε αυτό, ήρθαν από την Κωνσταντινούπολη, αλλά και κάποια από τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν είχαν την ίδια προέλευση. Πέρα από την Αγία Σοφία του Κιέβου πολλοί άλλοι ρώσικοι ναοί κοσμήθηκαν με βυζαντινά ψηφιδωτά τονίζοντας με τον τρόπο αυτό την μεγάλη διάδοση του ψηφιδωτού στους Ρώσους.

 

panagia-brefokratousa-sparmatseto (1)
Η Παναγία βρεφοκρατούσα από την Αγ. Σοφία

 

Αλλά και λαοί που δεν ανήκαν στην σφαίρα πολιτικής επιρροής του Βυζαντίου επηρεάστηκαν από το μεσοβυζαντινό ψηφιδωτό. Λαοί που αν και Χριστιανοί είχαν μεγαλύτερους δεσμούς με την εκκλησία της Ρώμης. Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα ίσως αποτελεί η Σικελία. Ιδιαίτερα κατά την περίοδο της ηγεμονίας των Νορμανδών πραγματοποιήθηκαν φιλόδοξα αρχιτεκτονικά έργα στα οποία το Βυζαντινό ψηφιδωτό ήταν παρόν. Η Capella Palatina και η Martorana στο Παλέρμο, αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα ναών με Βυζαντινή ψηφιδωτή διακόσμηση που έγιναν από Βυζαντινούς ψηφοθέτες.

 

Θα πρέπει να μνημονευτεί, τέλος, και η απήχηση που είχε το μεσοβυζαντινό ψηφιδωτό σε λαούς με διαφορετικές κοσμοθεωρίες όπως οι Πέρσες και οι Άραβες. Είναι γνωστό ότι πολλοί Βυζαντινοί ψηφοθέτες εργάστηκαν για αυτούς τους λαούς κατασκευάζοντας ανεικόνιστα, κυρίως, ψηφιδωτά που διαπνέονται από μια φυσιοκρατική αντίληψη, χαρακτηριστικό της ελληνικής τέχνης. Αυτοί οι τόσο διαφορετικοί, από τους Βυζαντινούς, λαοί αποτελούν ίσως την καλύτερη απόδειξη για την ευρεία διάδοση του μεσοβυζαντινού ψηφιδωτού εκτός των ορίων του Βυζαντινού κράτους.

 

Σχετικά άρθρα

Takis αφιέρωμα | Όλο το αφιέρωμα του sparmatseto στον μεγάλο γλύπτη

Βασίλειος Μακέδος

Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης: η ιστορία του κτηρίου και ο αρχιτέκτονας Τάκης Ζενέτος

«Terra In-cognita» Έκθεση σύγχρονης τέχνης στο Μουσείο Πλινθοκεραμοποιίας

Βασίλειος Μακέδος

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X