Sparmatseto
Αφιερώματα Πρόσωπα

Το έργο του Κώστα Κρυστάλλη (μέρος IV)

Ο Κρυστάλλης κατηγορήθηκε από τους παλαιότερους λογοτεχνικούς κριτικούς ως άγονος αντιγραφέας του δημοτικού τραγουδιού, ως ένας απλός μιμητής. Ο Λίνος Πολίτης αντιτείνει: «Ακόμα και η χρήση των ιδιωματικών λέξεων, όταν δεν φτάνει στην υπερβολή, αποτελεί ένα πρόσθετο στοιχείο γοητείας και δείγμα τεχνίτη όχι κοινού» επιμένει ο Λ. Πολίτης.

 

 

Απ’ τους παλιότερους ο Κωστής Παλαμάς και ο Γρηγόριος Ξενόπουλος μιλούν επαινετικά για το έργο του Κρυστάλλη:

Ο Κωστής Παλαμάς: «[Στα ποιήματα του Κρυστάλλη] πλέκουν στίχοι της δημώδους ποιήσεως και στίχοι δημώδεις του ποιητή• δύσκολα ξεχωρίζουνται αυτοί από εκείνους• κατά τρόπον τοιούτον ο ποιητής συχνά συναρμόζει τα άσματά του, όμοια προς ανθοδέσμες των οποίων τα άνθη και τα φύλλα, στίχοι του λαού και στίχοι κατά τον λαόν, στενώς αναμιγνύονται, ώστε να απαρτίζουν μακρόθεν ένα αδιαχώριστον σύνολον».
«Ὁ Κώστας Κρυστάλλης, γράφει ὁ Γρηγόριος Ξενόπουλος, ἦτο γνήσιος καλλιτέχνης. Δὲν ἔγραψε μίαν σελίδα, μίαν γραμμὴν χωρὶς τὴν σφραγῖδα τῆς ἰδιοφυοῦς ψυχῆς του. Καὶ τὰ πεζά του καὶ τὰ ἔμμετρα, καὶ αὐτὰ ἀκόμη τὰ εἰς ἁπλὴν καὶ ἀνεπιτήδευτον καθαρεύουσαν γραμμένα – διότι ἀπ᾿ ἀρχῆς ὁ ποιητὴς δὲν εἶχε κατανοήσει ὅτι αἱ λαϊκαί του ἐμπνεύσεις παντοῦ καὶ πάντοτε, μόνον διὰ τῆς λαϊκῆς γλώσσης, ἦτο δυνατὸν ν᾿ ἀποδοθοῦν καὶ ἐταλαντεύετο ζητῶν τὸν ἀληθῆ δρόμον, ὅπως ὁ ἀεροπόρος πρὶν ἀναλάβει τὴν πρὸς τὰ ὕψη πορείαν- ὅλα μαρτυροῦν ὅτι ὁ Κρυστάλλης ἔβλεπε καὶ ἠσθάνετο βαθέως, εἰλικρινῶς, ἀνθρωπίνως, ἄνευ τῆς μεσολαβήσεως ξένων ἀναγνωσμάτων, ἀπηλλαγμένος πάσης μιμήσεως, παντὸς ψιττακισμοῦ
».

Από τους Ιστορικούς της Λογοτεχνίας της εποχής μας ο Κ. Θ. Δημαράς υποστηρίζει ότι «Ο ποιητής τιμήθηκε υπέρμετρα», ενώ ο Λίνος Πολίτης ξεκαθαρίζει ότι «Φυσικά ο κόσμος του Κρυστάλλη είναι διαφορετικός από τον κόσμο του δημοτικού τραγουδιού — πώς μπορούσε να είναι αλλιώς; Από την άλλη μεριά, ο στίχος του δεν αποτελεί τόσο δουλική μίμηση του δημοτικού τραγουδιού όσο φαίνεται στο πρώτο αντίκρισμα. Εύτονος, αδρός, πλάθεται με πολλή τέχνη προσωπική, αντλώντας τη δύναμη και την ορμή από το δημοτικό πρότυπο. Ακόμα και η χρήση των ιδιωματικών λέξεων, όταν δε φτάνει στην υπερβολή, αποτελεί ένα πρόσθετο στοιχείο γοητείας και δείγμα τεχνίτη όχι κοινού. Αν μάλιστα τοποθετήσουμε τα ποιήματα του Κρυστάλλη στην εποχή του, όταν ο δέκα χρόνια σχεδόν αρχαιότερός του Παλαμάς βρισκόταν ακόμα στο πρώιμο στάδιο που αντιπροσωπεύουν Τα Μάτια της ψυχής μου, και η εκμετάλλευση των δημοτικών πηγών είχε δώσει μόνο τη λειασμένη γλυκερότητα των Ειδυλλίων του Δροσίνη, τότε θα εκτιμήσουμε καλύτερα και δικαιότερα την προσφορά του πρόωρα χαμένου ποιητή στη νεοελληνική ποίηση».

 

 

 

Ένας σύγχρονός μας μελετητής του Κώστα Κρυστάλλη, ο Γιώργος Αράγης, «Κώστας Κρυστάλλης. Παρουσίαση – Ανθολόγηση». Η παλαιότερη πεζογραφία μας. Από τις αρχές της ως τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο, τ. Η΄. 1880-1900, Εκδόσεις Σοκόλη, Αθήνα 1997, 253-254, γράφει:
«Μιλώντας για το έργο του Κρυστάλλη, δεν είναι δυνατό να αγνοήσει κανείς τις συνθήκες κάτω από τις οποίες γράφτηκε. Στον τόπο όπου γεννήθηκε ο συγγραφέας η κτηνοτροφία και η γεωργία δε διέφεραν, ως προς τα μέσα και τους τρόπους, από την εποχή του Ησίοδου. Εκεί, στο ορεινό χωριό του, η παιδεία του, εκτός από τα μαθήματα του δημοτικού σχολείου, είχε να κάνει με τα παραμύθια, τις λαϊκές παραδόσεις, τα δημοτικά τραγούδια και ίσως κάποιες λαϊκές φυλλάδες. Το 1880, που κατέβηκε στα Γιάννινα, ήρθε για πρώτη φορά σε επαφή με ό,τι θα λέγαμε κόσμο του πνεύματος, αλλά στο μέτρο μιας επαρχιακής, υπόδουλης ακόμα, πόλης που βρισκόταν μάλλον σε περίοδο παρακμής. Φτάνοντας στην Αθήνα το 1889 γνώρισε ουσιαστικά για πρώτη φορά τη σύγχρονή του λογοτεχνική πραγματικότητα στην Ελλάδα. Την εποχή εκείνη λογοτεχνικό κατεστημένο ήταν ακόμη ο ρομαντισμός της πρώτης αθηναϊκής σχολής, με δημοφιλέστερο εκπρόσωπο τον Αχιλλέα Παράσχο, ενώ στο γλωσσικό επίπεδο επικρατούσε ο λογιοτατισμός της καθαρεύουσας. Αυτά τα δυο στοιχεία δεν άφησαν ανεπηρέαστο τον νεαρό Κρυστάλλη. Ήδη χρησιμοποιεί την καθαρεύουσα και μερικές ποιητικές του δοκιμές ακολουθούν το ρομαντικό πρότυπο. Ήταν μόλις 20 χρονών. Η κράση του, κράση ανθρώπου αγωνιστή και αισιόδοξου, δεν ταίριαζε ιδιαίτερα με τη ρομαντική αντίληψη για τον κόσμο. Προκαλεί ωστόσο έκπληξη το γεγονός ότι μέσα σ’ ένα χρόνο αφότου έφτασε στην Αθήνα αναθεώρησε τη σχέση του με την αθηναϊκή σχολή, για να προσανατολιστεί προς τη γενιά του, τη γενιά του 1880, και το δημοτικό τραγούδι. Μια στροφή που δηλώνεται με την ποιητική συλλογή του Αγροτικά, που υποβλήθηκε το 1890 στο Φιλαδέλφειο ποιητικό διαγωνισμό. Αν και κάτω από αφόρητες βιοποριστικές συνθήκες στη διάρκεια των επόμενων δύο χρόνων πραγματοποίησε τη δεύτερη σημαντική κατάκτηση της λογοτεχνικής σταδιοδρομίας του. Εννοώ τη χειραφέτησή του από τον Βαλαωρίτη, αλλά κυρίως από το δημοτικό τραγούδι, με την ποιητική του συλλογή Ο τραγουδιστής του χωριού και της στάνης […]».

Κλείνοντας αναφέρουμε το βιβλίο «Οδός Οφθαλμιατρείου» του Ευάγγελου Αυδίκου, που συνδυάζει τη ζωή του Κώστα Κρυστάλλη με μυθοπλαστικά στοιχεία. Όπως σημειώνουν οι κριτικοί «Ο ευρυγώνιος φακός που στήνει ο συγγραφέας με αφορμή τη βιογραφία του Κρυστάλλη συνθέτει έναν πανοραμικό πίνακα της Ελλάδας των τελευταίων δεκαετιών του 19ου αιώνα». Στις 216 σελίδες του μυθιστορήματος (εκδόσεις Εστία) ο καθηγητής Λαογραφίας Ευάγγελος Αυδίκος δικαιώνει τον Κώστα Κρυστάλλη. Εξάλλου ο συγγραφέας σε πολλά επίπεδα μελετά και προβάλλει τον συντοπίτη του ποιητή του Συρράκου.

Στις τρυφερές πλαγιές της Αβραμυλιάς συναντήσαμε κι εμείς την μεγάλη ψυχή του νεαρού δημιουργού …

Σχετικά άρθρα

Ποιήματα Εποχής – 15 | Γιώργος Καδήρογλου – αντίστιξη σύγχρονου ποιητικού λογού και εικόνας

Θανάσης Μουσόπουλος

Πού πηγαίνουμε και τι γιορτάζουμε; | Του Κώστα Μπλιάτκα

Κωνσταντίνος Μπλιάτκας

10 Ιανουαρίου 1825 πέθανε ο Ιωάννης Βαρβάκης | Ένα κινηματογραφικό διάβασμα του 1821

Θανάσης Μουσόπουλος

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X