Sparmatseto
Αφιερώματα Πρόσωπα

Το έργο του Κώστα Kρυστάλλη (μέρος ΙΙ)

Ο Κώστας Κρυστάλλης για τους νεότερους είναι συνυφασμένος με την ποίηση, και  συνήθως παρομοιάζεται με τη δημοτική μας παράδοση.

Δύο δείγματα από την ποίηση του Κώστα Κρυστάλλη.

 

Ἡ καπετάνισσ

Ἡ Ρούσιω ἡ καπετάνισσα, τοῦ Γέρω-Δήμου ἡ νύφη,
στὰ παραθύρια κάθεται, τοὺς κάμπους ἀγναντεύει
κι᾿ ἀναστενάζει ἀπ᾿ τὴν καρδιὰ καὶ μὲ τὸ νοῦ της λέει:
– Μάνα μὲ κακοπάντρεψες καὶ μ᾿ ἔδωκες σὲ κλέφτη,
ποὺ βρίσκεται στὸν πόλεμο ἀπ᾿ τὴν αὐγὴ ὡς τὸ βράδυ,
κι᾿ ἀπὸ τὸ βράδυ ὡς τὴν αὐγὴ φυλάει στὸ καραοῦλι,
καὶ δὲν τὸν εἶδα μιὰ φορὰ νὰ κοιμηθῇ σιμά μου.
Ἐγὼ τουφέκια σκιάζουμαι, τ᾿ ἄρματα ἐγὼ τὰ τρέμω.,
γιὰ νὰ τὰ ζώσω στὸ κορμὶ νὰ πάω ἀπὸ κοντά του,
κ᾿ ἐχτίκιασαν τὰ στήθια μου, ἐμάλλιασε ἡ καρδιά μου,
μαράθηκαν τὰ νειᾶτα μου κ᾿ ἡ ἐμορφιά μου ἐχάθη […]

 

Στο Σταυραϊτό
Από μικρό κι απ’ άφαντο πουλάκι, σταυραϊτέ μου,
παίρνεις κορμί με τον καιρό, και δύναμη κι αγέρα,
κι απλώνεις πήχες τα φτερά και σπιθαμές τα νύχια,
και μες στα σύγνεφα πετάς, μες στα βουνά ανεμίζεις•
φωλιάζεις μες στα κράκουρα, συχνομιλάς με τ’ άστρα,
με τη βροντή ερωτεύεσαι, κι απιδρομάς και παίζεις
με τ ΄γρια τ’ αστροπέλεκα και βασιλιάν σε κράζουν
του κάμπου τα πετούμενα και του βουνού οι πετρίτες
[…]
Από ημερόδενδρον, αϊτέ, θέλω να τρώω βελάνια,
θέλω να τρώω τυρί αλαφιού και γάλα απ’ άγριο γίδι.
Θέλω ν’ ακούω τρυγύρω μου πεύκα κι οξιές να σκούζουν,
θέλω να περπατώ γκρεμούς, ραϊδιά, ψηλά στεφάνια,
θέλω κρεμάμενα νερά δεξιά ζερβά να βλέπω.
Θέλω ν’ ακούω τα νύχια σου να τα τροχάς στα βράχια,
ν’ ακούω την άγρια σου κραυγή, τον ίσκιο σου να βλέπω.
Θέλω, μα δεν έχω φτερά, δεν έχω κλαπατάρια,
και τυραννιέμαι, και πονώ, και σβιέμαι νύχτα μέρα.
Παρακαλώ σε, σταυραϊτέ, για χαμηλώσου ολίγο,
και δώσ’ μου τες φτερούγες σου, και πάρε με μαζί σου,
πάρε με απάνου στα βουνά, τι θα με φάη ο κάμπος!

 

 

Θα περάσουμε στα πεζογραφήματα του Κρυστάλλη και κλείνοντας θα αναφερθούμε γενικά στη στάση της κριτικής απέναντι στο λογοτεχνικό του έργο.

Στο Οπισθόφυλλο του τόμου των εκδόσεων της Νεφέλης διαβάζουμε:
«Σε μιαν εποχή που, όπως γράφει ο Κωστής Παλαμάς: “Η λαογραφία έπαιρνε στο χέρι της, κρατούσε στη σκεπή της την ποίησή μας και το δημοτικό μας τραγούδι, η δημοτική παράδοση, η δημοτική γλώσσα, ο δημοτικός βίος μας άνοιγε θύρες, φανέρωνε απόψεις…”, ο βουνίσιος και αγνός τραγουδιστής του χωριού και της στάνης, ο ηπειρώτης Κώστας Κρυστάλλης, στάθηκε ο χαρακτηριστικότερος και ασφαλώς ο πιο αδιάλλακτος εκπρόσωπος της “σχολής” που αντιτάχθηκε στον δακρύβρεκτο ρομαντισμό και τις ανεδαφικές θρηνωδίες των Σούτσων και των επιγόνων.
Και όχι μόνον ως ποιητής, παρόλο που το ποιητικό του έργο είναι εκείνο που του χάρισε την αποδοχή των συγκαιρινών του αλλά και μια διαρκέστερη υστεροφημία.
“Φιλολογικόν γεγονός” (Εστία, 1894) χαρακτηρίστηκε η έκδοση του μικρού τόμου των “Πεζογραφημάτων” το 1894, και είναι αλήθεια πως, πάντα πιστός στο ηθογραφικό κλίμα της εποχής (“στενώς ιδιωματική και ιδιόρρυθμος η γλώσσα των διηγημάτων αυτών και μετά κόπου προσιτή εις τους μη Ηπειρώτας…”), ο Κρυστάλλης, σε κάποιες σελίδες των λιγοστών διηγημάτων του – αφηγημάτων καλύτερα, προσωπικών του αναμνήσεων και βιωμάτων – κατορθώνει να μεταγγίσει μια ποιητική πνοή που ξεπερνά τη στατικότητα και τις περιορισμένες προδιαγραφές του είδους
».

 

 

Να σημειώσουμε ότι στερημένος από την πανεπιστημιακή μόρφωση, που επιθυμούσε, δεν χάνει ποτέ την έφεση για μόρφωση αλλά και πολύμορφη, ευσυνείδητη έρευνα.

Αποδεικνύεται πρωτοπόρος λαογράφος της γενέθλιας γης του. Μερικὰ έργα του χάθηκαν οριστικὰ (κάηκαν στη φωτιὰ από τη σπιτονοικοκυρά του, όταν έμαθε ότι ήταν φυματικός).
Επτά διηγήματα / αφηγήματα περιλαμβάνονται στον τόμο «Πεζογραφήματα»: Η εικόνα, Στα Χαλάσματα, Το Σημειωματάρι του Γεροκαλαμένιου, Το Σουλιωτόπουλο, Το πανηγύρι της Καστρίτσας, Η δασκάλα, Τα μάρμαρα. Θέματα ιστορίας και πολιτισμού ξεδιπλώνονται μέσα από τις σελίδες των κειμένων αυτών, που μοιάζουν με ενθυμήματα και βιώματα του Κρυστάλλη. Σε μια γλώσσα ρέουσα του λαού, περιγράφει απλούς ανθρώπους στην υπόδουλη πατρίδα του. Σκηνές από πανηγύρια, στολές ηπειρωτών και ηπειρωτισσών, ερείπια αρχαιοτήτων και μεταγενέστερων οικισμών και κτισμάτων είναι ο χώρος όπου ζούνε ήρωες και ηρωίδες των κειμένων.

Καθώς πλησιάζουν τα διακόσια χρόνια από την Επανάσταση του 1821, συναντούμε διηγήματα της συλλογής που αναφέρονται σε αναμνήσεις του Αγώνα. Στην Εικόνα και στο Σημειωματάρι του Γεροκαλαμένιου παρακολουθούμε στην πατρίδα του Κρυστάλλη την κοινή υπόδουλη ζωή Ελλήνων και Αρβανιτών, καθώς και τα αξιομνημόνευτα γεγονότα της περιόδου 1821 – 1881.

(συνεχίζεται)

Σχετικά άρθρα

Οι παλιοί μας λογοτέχνες | Ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου και το πλούσιο έργο του (μέρος Α)

Θανάσης Μουσόπουλος

Οι παράξενες συνήθειες των διασήμων της τέχνης | εσείς το ξέρατε αυτό?

Αντώνιος Βαρβατσούλιας

Anika Nilles: μια από τους καλύτερους ντράμερ στον κόσμο μας εντυπωσιάζει

Αντώνιος Βαρβατσούλιας

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X