Sparmatseto
Αφιερώματα Πρόσωπα

Το έργο του Κώστα Κρυσταλλη (μέρος Ι)

 

Στις τρυφερές πλαγιές της Αβραμυλιάς, βλέποντας ν’ απλώνεται μπροστά ο κάμπος της Χρυσούπολης και πίσω τα βουνά που φτάνουν στη Ροδόπη, μας κάνει παρέα μέρες Αυγούστου η εξίσου τρυφερή ψυχή του Κρυστάλλη.

Ο Κώστας Κρυστάλλης αποτελεί μια εμβληματική φυσιογνωμία του 19ου αιώνα. Το 2018 γιορτάστηκαν τα 150 χρόνια από τη γέννησή του. Στη σειρά «Η πεζογραφική μας παράδοση» των εκδόσεων της Νεφέλης εκδόθηκαν τα «Πεζογραφήματά» του, που πρωτοβγήκαν το 1894, χρονιά του πρώιμου θανάτου του νεαρού ηπειρώτη δημιουργού, που κυρίως είναι γνωστός ως ποιητής, στα εικοσιέξι χρόνια της ζωής του έχει και άλλο αξιόλογο έργο.

Σε προηγούμενο δημοσίευμά μας για τον Ζαχαρία Παπαντωνίου συναντήσαμε σε διήγημά του εκτεταμένη αναφορά στον Κρυστάλλη. Παραθέτουμε ένα απόσπασμα:

 

 

«Ὁ ποιητὴς εἶχε ἀπὸ χθὲς λίγο πυρετό. Στὸ τραπέζι του ἦταν δυὸ ποτήρια, ἕνα κουταλάκι κ’ἕνα κουτάκι μὲ χάπια. Ἔπειτα τὰ βιβλία του: Ὁ Βαλαωρίτης − ἡ Γραφὴ − μιὰ Γεωγραφία τῆς Ἠπείρου − ἕνας τόμος τοῦ Παράσχου− ἕνα βιβλίο τοῦ Λάμπρου− τὸ περιοδικὸ «Ἑστία» τοῦ Κυριακοῦ− ἕνα λεξικὸ− λίγα φύλλα ἄσπρο χαρτί. Στὴ γωνιὰ ἡ κλίτσα του. Στὸν τοῖχο, δυὸ − τρεῖς ξεβαμμένες φωτογραφίες, μιὰ τσίτσα κρεμασμένη, κ’ ἕνα ξερὸ κλαράκι μελικοκιᾶς μὲ τοὺς κόκκινους κόμπους τοῦ καρποῦ της. Δὲ θέλησε νὰ πέση στὸ κρεββάτι γιὰ νὰ τοῦ φύγη ἡ ἰδέα τῆς ἀρρώστιας. Καθισμένος μπροστὰ στὸ μικρό του τραπέζι, τυλιγμένος μὲ τὸ παλτό του ἔγραφε. Δὲν ἦταν ἐδῶ! Ταξείδευε στὰ Γιάννενα… Ἔγραφε κ’ ἔσβυνε… Ἀνέβαινε σὲ ἠπειρώτικους γκρεμνούς, ἄκουγε κοτσύφια… Ἔδιωχνε τὸν Τοῦρκο… Δέντρα φυσοῦσαν στὸ κεφάλι του, ὁ καταρράχτης τῶν Τζουμέρκων βροντοῦσε καὶ χιόνιζε στὰ πόδια του. Ἡ θέρμη ἄναβε τὴ φαντασία του κ’ ἡ φαντασία του τὴ θέρμη».

 

Θα παραθέσουμε εργοβιογραφικό σημείωμα και δύο δείγματα της ποίησής του. Κατόπιν θα ασχοληθούμε με τα λίγα, πλην εκλεκτά πεζογραφήματά του.

Ο Κώστας Κρυστάλλης γεννήθηκε το 1868 στο Συρράκο της Ηπείρου, γιος του εύπορου εμπόρου Δημητρίου Κρουστάλλη και της συζύγου του Γιαννούλας, το γένος Ψαλίδα. Εκεί έμαθε τα πρώτα γράμματα και μετά το θάνατό της μητέρας του, το δεύτερο γάμο του πατέρα του και την εγκατάσταση της οικογένειας στα Γιάννενα συνέχισε στη Ζωσιμαία Σχολή. Το 1887 τύπωσε την πρώτη ποιητική συλλογή του με τίτλο “Αι σκιαί του Άδου“, το επαναστατικό πατριωτικό περιεχόμενο της οποίας έθεσε σε κίνδυνο τη ζωή του στην οθωμανοκρατούμενη τότε ΄Ηπειρο και τον ανάγκασε να καταφύγει το 1889 στην Αθήνα, ενώ το τουρκικό στρατοδικείο τον καταδίκασε ερήμην του σε εικοσιπεντάχρονη εξορία.

Στην Αθήνα εργάστηκε ως τυπογράφος για δυο χρόνια, δημοσίευσε το ιστορικό επύλλιο “Ο καλόγηρος της Κλεισούρας του Μεσολογγίου“, και έγραψε την ποιητική συλλογή “Χελιδόνες” και την ηθογραφία “Παρά την πηγήν“. Αργότερα υπέβαλε στο Φιλαδέλφειο ποιητικό διαγωνισμό τη συλλογή “Αγροτικά“, που τιμήθηκε με έπαινο. Εξακολούθησε να γράφει και να δημοσιεύει ποιήματα και αφηγήματα σε διάφορα έντυπα της εποχής και προσλήφθηκε στο περιοδικό “Εβδομάς“, όπου από το 1892 δημοσίευε σε συνέχειες το λαογραφικό έργο του “Οι Βλάχοι της Πίνδου“. Την ίδια περίοδο ξεκίνησε και το ενδιαφέρον του για την ιστοριοδιφική έρευνα, ενώ δε σταμάτησε να αγωνίζεται για την ελευθερία της πατρίδας του κυρίως ως συνεργάτης στην εφημερίδα “Φωνή της Ηπείρου” (1892-1894).

Ασχολήθηκε με τη συλλογή ιστορικού και λαογραφικού υλικού: ήθη και έθιμα, δημοτικά τραγούδια, παραδόσεις. Το πρώτο του πεζογράφημα ήταν το “Vie De Montage” που εκδόθηκε στο Παρίσι το 1895 με το οποίο σατυρίζει τα ελληνικά πολιτικά έθιμα ενώ έδινε και σκηνές από την ληστοκρατία στην Ελλάδα. Η ενασχόλησή του αυτή αποτυπώνεται σε άρθρα του, όπως στους Γ΄ και Δ΄ τόμους του Ἐγκυκλοπαιδικού Λεξικού των Μπαρτ και Χίρστ (1892 και 1893), όπου δημοσίευσε πενήντα οχτώ ηπειρωτικά άρθρα. Το 1892 τιμήθηκε ξανά με έπαινο στο Φιλαδέλφειο διαγωνισμό για τη συλλογή του “Ο τραγουδιστής του χωριού και της στάνης“. Στο τέλος του 1893 κέρδισε 2.500 δραχμές σε λαχείο και έτσι μπόρεσε το 1894 να δημοσιεύσει τα “Πεζογραφήματα“. Την περίοδο εκείνη ο Κρυστάλλης εργαζόταν στη εταιρεία σιδηροδρόμων Πελοποννήσου. Η επιδείνωση της κατάστασης της υγείας του υπήρξε ραγδαία, έφυγε για την Κέρκυρα και κατόπιν για την ΄Αρτα στο σπίτι της αδερφής του, όπου πέθανε σε ηλικία εικοσιέξι μόλις ετών.

Οι πρώτες ποιητικές συλλογές του Κρυστάλλη εντάσσονται στο ρομαντισμό της Α΄ Αθηναϊκής Σχολής και είναι γραμμένες σε καθαρεύουσα γλώσσα, ενώ με τα “Αγροτικά” του 1890 πέρασε στον κύκλο της Νέας Αθηναϊκής Σχολής, στρεφόμενος προς τη δημοτική γλώσσα, και το δημοτικό τραγούδι. Οι επιδράσεις που έχει δεχθεί είναι από το Δημοτικό τραγούδι, έργα κλασικών ποιητών ὀπως του Ομήρου, τον Ερωτόκριτο, από συγχρόνους του, όπως τον Βαλαωρίτη, τον Ζαλοκώστα, τον Βηλαρά, τους ρομαντικούς της Αθηναϊκής Σχολής, όπως του Αχιλλέα Παράσχου. Στην πεζογραφία οι επιρροές του εντοπίζονται στο χώρο των λαϊκών παραδόσεων. Και στα πεζά του χρησιμοποίησε αρχικά την καθαρεύουσα, στράφηκε ωστόσο σύντομα προς τη δημοτική, στη χρήση της οποίας συγκαταλέγεται στους πρωτοπόρους.

(συνεχίζεται)

Σχετικά άρθρα

Ποιήματα Εποχής – 14 | Ο ποιητής Γιώργος Μπατζάκας και οι δημιουργίες του

Θανάσης Μουσόπουλος

Οι παλιοί μας λογοτέχνες | Ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου και το πλούσιο έργο του (μέρος Α)

Θανάσης Μουσόπουλος

Θωμάς Εξάρχου, ο μεγάλος ευεργέτης της Ξάνθης

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X