Sparmatseto
Αφιερώματα Πρόσωπα

Δημήτριος Βικέλας: δημιουργός της θεωρίας και της πράξης (μέρος Ι)

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΒΙΚΕΛΑΣ (1835 – 1908):

Παρόλο που ήθελα να κλείσω την σειρά αυτών των αναγνώσεων και κειμένων στα τέλη του Αυγούστου, κάπου εκεί ένιωσα επιτακτική την ανάγκη να μιλήσω για έναν συμπατριώτη και συμμαθητή του Εμμανουήλ Ροΐδη, έναν πολύπλευρο δημιουργό, τον Δημήτριο Βικέλα. Μιλώντας για τους δημιουργούς του 19ου αιώνα, όπως επί του προκειμένου για τον Βικέλα, προβάλλεις ένα χαρακτηριστικό πολύ συνηθισμένο τότε: είχαν μια ζωή εξωστρεφή, πολύπλευρη, πολυτάξιδη και ποικίλη. Έτσι εκών άκων πήρα λίγες μέρες και από τον Σεπτέμβριο, για να μιλήσουμε για έναν δημιουργό της Θεωρίας και της Πράξης. Αξίζει τον κόπο…

Ο Δημήτριος Βικέλας είναι πεζογράφος, ποιητής, μεταφραστής, συγγραφέας φιλολογικῶν καὶ ἱστορικῶν μελετῶν, πρῶτος πρόεδρος τῆς Διεθνοῦς Ἐπιτροπῆς Ὀλυμπιακῶν Ἀγώνων, ἱδρυτὴς τοῦ Συλλόγου πρὸς διάδοσιν Ὠφελίμων Βιβλίων, γι’ αυτό επιγράφεται το άρθρο μου «Δημιουργός της Θεωρίας και της Πράξης». Θα επικεντρώσουμε το ενδιαφέρον μας στα διηγήματά του, θα αναφερθούμε συνοπτικά και στους άλλους τομείς.

Τα εργοβιογραφικά στοιχεία που ακολουθούν τα πήραμε από σχετικό δημοσίευμα του Συλλόγου προς διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων (ΣΩΒ).

Δημήτριος Βικέλας γεννήθηκε στὴν Ἑρμούπολη τῆς Σύρου στὶς 15 Φεβρ. 1835 καὶ ἀπέθανε στὴν Ἀθήνα στὶς 8 Ἰουλ. 1908. Ἦταν γιὸς τοῦ Μανουὴλ Μπικέλα, ἐμπόρου ἀπὸ τὴν Βέρροια, καὶ τῆς Σμαράγδας, κόρης τοῦ ἐμπόρου Γεωργίου Μελᾶ ἀπὸ τὰ Γιάννενα. Στὰ πρῶτα χρόνια τῆς ζωῆς του ὁ Βικέλας ἀκολούθησε τὴν διαδρομὴ τῆς οἰκογένειάς του: Κωνσταντινούπολη, Ἀθήνα, Ὀδησσός, Σῦρος. Τὸ 1849 εἶχε μιὰ σύντομη θητεία στὸ γραφεῖο τοῦ πατέρα του στὴν Ὀδησσό, ἀπὸ τὸ 1852 δὲ καὶ ἐπὶ 24 χρόνια ἐργάσθηκε στὸ Λονδῖνο, στὴν ἀρχὴ ὡς ὑπάλληλος καὶ ἀπὸ τὸ 1871 ὡς μέτοχος στὴν ἐμπορικὴ ἐπιχείρηση τῶν θείων του Λέοντος καὶ Βασιλείου Μελᾶ.

Βικέλας διαμορφώθηκε πνευματικὰ ἔξω ἀπὸ τὰ ἑλληνικὰ σύνορα. Ἀπὸ τὸ στενὸ συγγενικό του κύκλο ἐπηρεάσθηκε ἀπὸ τὸν θεῖο του Λέοντα Μελᾶ, τὸν συγγραφέα τοῦ Γεροστάθη. Στὸ Λονδῖνο συνδέθηκε μὲ τὴν ἑλληνικὴ ὁμογένεια καὶ ἀπασχολήθηκε σοβαρὰ μὲ τὴν διάσωση τοῦ ἑλληνικοῦ χαρακτῆρα της. Στὶς σχετικές του δραστηριότητες ἐντάσσονται, μεταξὺ ἄλλων, ἡ ἵδρυση, τὸ 1870, ἑλληνικοῦ σχολείου στὸ Λονδῖνο καὶ ἡ ὀργάνωση πολιτιστικῶν ἐκδηλώσεων. Πραγματοποίησε πολλὰ ταξίδια στὸν εὐρωπαϊκὸ χῶρο. Στὸ Παρίσι μάλιστα συνδέθηκε στενὰ μὲ τοὺς ἐκεῖ φιλολογικοὺς κύκλους καὶ δέχθηκε ἐπιδράσεις ὅσον ἀφορᾶ στὶς ἐπιστημονικὲς ἐπιλογές του.

Ἤδη ἀπὸ τὴν δεκαετία τοῦ 1870 ὁ Βικέλας παρουσίασε ἀξιόλογες ἐπιστημονικὲς μελέτες ἀναφερόμενες στὸ ἑλληνικὸ ἱστορικὸ παρελθόν, ἀλλὰ καὶ στὴν νεοελληνικὴ πραγματικότητα. Είχε ἐνεργὸ συμμετοχή σὲ ποικίλες, φιλολογικὲς κυρίως, διεθνεῖς ἐπιτροπές. Το 1894, εκλέχθηκε πρόεδρος τῆς Διεθνοῦς Ἐπιτροπῆς γιὰ τὴν ἀνασύσταση τῶν Ὀλυμπιακῶν Ἀγώνων, θέση ἀπὸ τὴν ὁποία συνέβαλε ἀποφασιστικὰ στὴν τέλεση τῶν πρώτων Ὀλυμπιακῶν Ἀγώνων στὴν Ἀθήνα, τὴν ἄνοιξη τοῦ 1896.

Ὡς λογοτέχνης ὁ Βικέλας ἀσχολήθηκε μὲ πολλὰ εἴδη τοῦ ἔντεχνου λόγου. Ἡ συμβολή του στὴν νεοελληνικὴ λογοτεχνία εὑρίσκεται στὸ πεζογραφικό του ἔργο, τὸ ὁποῖο μεταφράσθηκε σὲ πολλὲς εὐρωπαϊκὲς γλῶσσες. Στὸ ἔργο αὐτὸ περιλαμβάνονται διηγήματα, τὰ περισσότερα δημοσιευμένα στὴν Ἑστία τὴν δεκαετία τοῦ 1880, καὶ τὸ μυθιστόρημα Λουκῆς Λάρας, ποὺ πρωτοδημοσιεύθηκε ἐπίσης στὴν Ἑστία τὸ 1879 καὶ εἶναι τὸ πιὸ ἀντιπροσωπευτικὸ ἀπὸ τὰ ἔργα του. Στὸ πεζογραφικὸ ἔργο τοῦ Βικέλα ἀνήκουν ἐπίσης οἱ ταξιδιωτικές του ἐντυπώσεις (Ἀπὸ Νικοπόλεως εἰς Ὀλυμπίαν) σὲ μορφὴ ἐπιστολῶν καὶ τὸ αὐτοβιογραφικό του ἔργο Ἡ ζωή μου. Ἀξιόλογο εἶναι καὶ τὸ μεταφραστικό του ἔργο.

Ἡ μακρὰ παραμονὴ τοῦ Βικέλα στὸ ἐξωτερικὸ δὲν τὸν ἐμπόδισε νὰ ἔχει στενὴ καὶ γόνιμη ἐπαφὴ μὲ τὴν ἑλληνικὴ πραγματικότητα. Ἃς σημειωθεῖ ἐπίσης ὅτι μὲ τὴν ἀρθρογραφία του ὁ Βικέλας προέβαλε συστηματικὰ στὸ ἐξωτερικὸ τὶς ἑλληνικὲς θέσεις καὶ διεκδικήσεις.
Ὁ Βικέλας ἐγκαταστάθηκε στὴν Ἀθήνα τὸ 1897, μετὰ τὴν ἐπώδυνη ἐμπειρία του ἀπὸ τὴν ἧττα στὸν ἑλληνοτουρκικὸ πόλεμο τοῦ 1897. Φύση αἰσιόδοξη καὶ μὲ πρακτικὸ νοῦ ὁ Βικέλας, δραστηριοποιήθηκε ἀμέσως γιὰ τὴν πραγματοποίηση τοῦ στόχου γιὰ τὴν μόρφωση τοῦ λαοῦ, τὴν ὁποία θεωροῦσε ὡς τὸ λυσιτελέστερο μέσο γιὰ τὴν ἀνόρθωση καὶ ἀνασυγκρότηση τοῦ ἑλληνικοῦ κράτους τῆς ἐποχῆς. Ὁ Δημήτριος Βικέλας ὑπῆρξε «δημιουργὸς παιδείας» σὲ ὁλόκληρο τὸ φάσμα τῶν δραστηριοτήτων του στὸν πνευματικὸ καὶ τὸν κοινωνικὸ τομέα. Οἱ σχολικὲς βιβλιοθῆκες, οἱ παρεμβάσεις στὰ ἐκπαιδευτικὰ πράγματα τῆς ἐποχῆς, τὸ Ἐκπαιδευτικὸ Συνέδριο τοῦ 1904 καὶ ἡ Σεβαστοπούλειος Ἐργατικὴ Σχολὴ φέρουν τὴν σφραγῖδα τοῦ Βικέλα καὶ διακρίνονται ἀπὸ τὸ «νηφάλιον πάθος» του.
Εισαγωγικά, για το λογοτεχνικό έργο του Δ. Βικέλα, αξιοποιούμε το εξαιρετικό άρθρο της Ελένης Α. Ηλία «Είναι τα λογοτεχνικά αφηγήματα του Δ. Βικέλα διαχρονικά αναγνώσματα;».

 

Παραθέτουμε τον πρόλογο:
«Η πρωτότυπη λογοτεχνική παραγωγή του Δημητρίου Βικέλα δεν συνιστά ασφαλώς τη μοναδική αλλά ούτε και την κύρια ενασχόλησή του στο χώρο των γραμμάτων. Συνιστά έναν από τους ποικίλους τρόπους έκφρασης των πνευματικών ανησυχιών του και κατακτήσεων. Ο εν λόγω συγγραφέας έχει επίσης ασχοληθεί με τη μετάφραση στα Ελληνικά έργων του Σαίξπηρ, του Γκαίτε, του Άντερσεν, του Ομήρου, του Ρακίνα και άλλων. Επίσης έχει γράψει διάφορα μελετήματα, όπως τα «Περί Παλαιολόγων», «Οι τελευταίοι των Παλαιολόγων εν Αγγλία», «Περί Βυζαντινών» κ. λπ. Έχει γράψει ακόμη ταξιδιωτικά κείμενα, τα Απομνημονεύματά του και λογοτεχνικές κριτικές. […] Βλ. σχετικά με τη βιοεργογραφία του την έκδοση του Συλλόγου του 1997, με τίτλο «Δημητρίου Βικέλα, Άπαντα», φιλολ. επιμ. Άλκη Αγγέλου και ειδικότερα τον τόμο Α, σελ. 47-57. Είναι ενδεικτικό ότι στο σύνολο των οκτώ τόμων όπου έχει συγκεντρωθεί το συγγραφικό του έργο πριν από μία εικοσαετία περίπου, τα διηγήματα και τα ποιήματά του, καθώς και το μοναδικό του μυθιστόρημα, με τον τίτλο «Λουκής Λάρας», καλύπτουν μόλις τον έναν».

(ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ)

 

 

Σχετικά άρθρα

Δημήτριος Καμπούρογλου, ο “Αναδρομάρης” των Ελληνικών γραμμάτων

H δολοφονία του Χρυσίππου | Ένα ενδιαφέρον online διαδραστικό παιχνίδι

Αντώνιος Βαρβατσούλιας

Βραβείο “Δημήτρης Χορν” | Οι φετινές υποψηφιότητες.

Αντώνιος Βαρβατσούλιας

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X