Sparmatseto
Αφιερώματα Πρόσωπα

Πλάτων Ροδοκανάκης | εκατό χρόνια από το θάνατο του σμυρνιού δημιουργού (μέρος Ι)

 

Πλάτων Ροδοκανάκης (1883 – 1919)

Διαβάζοντας τον τόμο «Το βυσσινί τριαντάφυλλο» του σμυρνιού Πλάτωνα Ροδοκανάκη, ένιωσα πολύ διαφορετικά από ό,τι διαβάζοντας τα διηγήματα των λεγόμενων ηθογράφων της γενιάς του 1880. Για να γίνει κατανοητό αυτό που θέλω να πω, παραθέτω το κείμενο που διαβάζουμε στο Οπισθόφυλλο των εκδόσεων της Νεφέλης:

«ΩΡΑΙΟΠΑΘΗΣ ΚΑΙ ΩΡΑΙΟΛΟΓΟΣ, Πιστός του δόγματος “η τέχνη για την τέχνη”, ο Πλάτων Ροδοκανάκης διεκδικεί, περισσότερο ίσως από τον Χρηστομάνο, τον τίτλο του κατεξοχήν εκπροσώπου του αισθητισμού στην πεζογραφία μας. Ιδιοσυγκρασία δραματικά διχασμένη ανάμεσα στον ασκητισμό και τον άκρατο αισθησιασμό, βρίσκει διέξοδο στη λυρική εξομολόγηση, πού δεν κρυσταλλώνεται πάντοτε ούτε σε διήγημα ούτε σε ποίηση ούτε τελικά σε οποιαδήποτε μορφή τυπικά αναγνωρίσιμου λόγου για τα μέτρα της εποχής. Παραμένει μια “κατάσταση γραφής” επίμονα αντιρρεαλιστική όπου κυριαρχεί το όνειρο, ή λυρική μέθη, ή απροσδόκητα κάποτε εκφραστική τόλμη, αλλά συχνά και ή υπερβολική γλυκερότητα και ή λεκτική υπερεκζήτηση. Στό “Βυσσινί τριαντάφυλλο” κάποιες απόπειρες “ρεαλιστικότερης” μυθοπλασίας δεν καταλήγουν παρά σε μια σειρά από λυρικές πρόζες με κυρίαρχο και πάλι το στίγμα του αισθητισμού: ό διάκοσμος αντί της ουσίας».

 

rodokanakis2-sparmatseto
Βυσσινί τριαντάφυλλο

 

Ας ξεκινήσουμε από την πατρίδα του. Να τι γράφει στο διήγημά του «Μέσα στα γιασεμιά», για τη Σμύρνη:

«Οι δρόμοι της Σμύρνης και προ πάντων οι απόκεντροι, τις μεσημεριανές ώρες και τις βραδινές, όταν υπάρχει ησυχία, γεμίζουν από ζευγαράκια, και η καθεμιά με τον γιαβουκλού της, κορίτσια καλών οικογενειών, μεσαίας τάξεως και του λαού, όλες φύρδην-μίγδην εκεί καταλήγουν, πίσω από μάνδρες, όπου ούτε αστυνομία, ούτε καμμία άλλη επίβλεψις υπάρχει, για να επέρχεται ως κατευναστικόν του ακατασχέτου ενθουσιασμού της μικράς ηλικίας. Η αλήθεια είναι ότι αυτά δεν συμβαίνουν μόνον εις τας αποκέντρους συνοικίας, αλλά και εις εκείνας που είναι ‘’περαστικές’’, καθώς λέγουν στη Σμύρνη, από τα παράθυρα και από τις πόρτες των οποίων, ημπορεί να συμπεράνει κανείς ότι τα νιάτα σ’ αυτή την πόλη κατέχονται από καλπάζουσα ερωτοπάθεια, που εξηγείται από μια αντίθεση, την οποίαν κανείς δεν θα επερίμενεν. Όχι δηλαδή από εμπόδια, αλλά από την ευκολία με την οποίαν συνάπτονται τα συνοικέσια».

 

Θα παρουσιάζουμε συνοπτικά τη ζωή και το έργο του Πλάτωνα Ροδοκανάκη, στη συνέχεια θα παραθέσουμε αποσπάσματα από έργα του.

Ο Πλάτων Ροδοκανάκης (1883 – 1919) ήταν Έλληνας λογοτέχνης, ιστορικός ερευνητής και δημοσιογράφος. Γεννήθηκε στη Σμύρνη, όπου είχαν εγκατασταθεί οι Χιώτες προγόνοι του, ενώ ήταν συγγενής εξ αίματος του Kάλβου. Φοίτησε στην Ευαγγελική Σχολή Σμύρνης και στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης, καθώς προοριζόταν για κληρικός. Μεταστράφηκε όμως προς τη δημοσιογραφία, την οποία εξάσκησε αρχικά στη Σμύρνη και μετά στην Αθήνα, εργαζόμενος στις εφημερίδες Ακρόπολις και Εστία, κυρίως ως χρονογράφος. Έγραψε σε κομψό ύφος ποιήματα, πεζά (όπως «De profundis» (1908), «Το φλογισμένο ράσο» (1911, αυτοβιογραφικό αφήγημα), «Το βυσσινί τριαντάφυλλο» (1912, αφηγήματα), κ.ά.), ιστορικές μελέτες («Βυζαντινά πολύπτυχα» (1916), «H βασίλισσα και αι βυζαντιναί αρχόντισσαι» (1920), καθώς και το ποιητικό δράμα «Άγιος Δημήτριος», που παίχτηκε από τον θίασο της Mαρίκας Kοτοπούλη το 1917. Μεταδόθηκε τα τελευταία χρόνια ως ραδιοφωνική παραγωγή της κρατικής ραδιοφωνίας. Στη σκηνή ανεβάστηκαν και τα μονόπρακτά του «H θεατρίνα», «O πιερόττος» και «Tο τσακάλι» (1912), καθώς και το ιστορικό δράμα «H Kλυταιμνήστρα».

Pομαντικός και ταυτόχρονα παρνασσικός, συνοδοιπόρος του καβαφικού αισθητισμού. Ο Πλάτων Ροδοκανάκης διετέλεσε επίσης έφορος Βυζαντινών Αρχαιοτήτων και υπήρξε ένας από τους ιδρυτές της Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών.

 

rodokanakis3-sparmatseto
Πλάτωνος Ροδοκανάκη. “Το Βυσσινί Τριαντάφυλλο”

 

Τα τελευταία χρόνια ανεβαίνουν έργα του στο θέατρο. Το 2008 ανέβηκε η θεατρική διασκευή του «Βυσσινί τριαντάφυλλου» από την ομάδα «Όχι παίζουμε», σε σκηνοθεσία Γιώργου Σαχίνη και δραματουργική έρευνα του κοινωνιολόγου Άρη Ασπρούλη. Φέτος, μάλιστα, γιορτάζονται με διάφορες εκδηλώσεις τα εκατό χρόνια από το θάνατό του. H Ιόλη Ανδρεάδη και ο Άρης Ασπρούλης, με αφορμή την νέα θεατρική δουλειά τους, αναζητούν τα ίχνη του Πλάτωνος Ροδοκανάκη.

Διαβάζουμε κάποια ενδιαφέροντα στοιχεία για την καταγωγή του: «Ξέρουμε πως ο πρώτος καταγεγραμμένος πρόγονός του ήταν γελωτοποιός – μίμος στο Βυζάντιο. Και ξέρουμε ότι ο αμέσως επόμενος εντοπίζεται στον 17ο αιώνα και είναι ο Κωνσταντίνος Ροδοκανάκης, ποιητής και αλχημιστής, προσωπικός γιατρός του Καρόλου Β’, ο οποίος έδρασε στο Σόχο του Λονδίνου και έμεινε γνωστός για τη συμβολή του στην καταπολέμηση της Πανώλης με το μυστικό σκεύασμα που παρήγαγε ονόματι «Alexicacus Spiritus Mundi» / το αλεξίκακο πνεύμα του κόσμου. Ξέρουμε κι άλλους ξακουστούς συγγενείς του. Ξέρουμε τον Πλωτίνο Ροδοκανάκη, τον οραματιστή αναρχικό οδηγητή που έδρασε στο Μεξικό. Ξέρουμε τον Δημήτριο Ροδοκανάκη, τον πρίγκιπα από το Μάντσεστερ με τους αμφιλεγόμενους τίτλους τιμής που ζούσε στη Σύρο και που διετέλεσε πρώτος Μέγας Διδάσκαλος στη ιστορία του Ελληνικού Τεκτονισμού. Ξέρουμε το Ροδοκανάκειο Παρθεναγωγείο της Οδησσού και τη Vila Rodocanacchi στο Λιβόρνο της Τοσκάνης. Ξέρουμε πως ο τελευταίος γνωστός συγγενής του Πλάτωνος Ροδοκανάκη ήταν ο Christophe Rodocanachi, ο Γενικός Διευθυντής της Total, ο οποίος έχασε τη ζωή του τον Οκτώβριο του 2014 στη Μόσχα, κατά την απογείωση του εταιρικού του τζετ με προορισμό το Παρίσι. Ξέρουμε πως η φράση που συνοδεύει το εραλδικό οικόσημο της οικογένειας Ροδοκανάκη όλους αυτούς τους αιώνες λέει «Εν ρόδω ανθώ» / Μέσα στο τριαντάφυλλο ανθίζω».

(ΣΥΝΕΧΊΖΕΤΑΙ)

Σχετικά άρθρα

Η Θράκη στη “Ζωή Μεθόρια” του θ. Γρηγοριάδη

Θανάσης Μουσόπουλος

Ενδογαμία, πολιτική και πολιτιστική – Πολιτικοί στοχασμοί ενός μη πολιτικού

Θανάσης Μουσόπουλος

Θρησκεία και Τέχνη.

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X