Sparmatseto
Αφιερώματα Πρόσωπα

Οι παλιοί μας λογοτέχνες– ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου και το πλούσιο έργο του (Μέρος Ε)

 

(Δείτε τα προηγούμενα μέρη ΕΔΩ)

 

Αναζητώντας στο διαδίκτυο στοιχεία για το έργο του Ζαχαρία Παπαντωνίου βρήκα την αξιόλογη Διπλωματική εργασία που η φοιτήτρια Μπηλιώ Πιτσά υπέβαλε στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης – Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων με τίτλο «Η γλώσσα στο πεζογραφικό έργο του Ζαχαρία Παπαντωνίου (ορθογραφία – μορφολογία – σύνταξη)», 2009.

Στην αναλυτική και μεθοδική εργασία της Μπ. Πιτσά συναντούμε πολλά στοιχεία για τα διηγήματα του Ζ. Παπαντωνίου.

Παραθέτουμε ενδεικτικά αποσπάσματα: «Ο Παπαντωνίου ξεκίνησε με το χρονογράφημα ως συγγραφικό είδος και στη συνέχεια συντελέστηκε η μετάβασή του στο διήγημα. Η δημοσιογραφία απορρόφησε μεγάλο διάστημα στη ζωή του, και αποτέλεσε την αφετηρία της καλλιέργειας του προσωπικού του ύφους και της αφηγηματικής του τεχνικής. Σε όλη του τη ζωή απευθυνόταν στο πλατύ κοινό της εφημερίδας, εκτός από ελάχιστες παρενθέσεις πνευματικής δραστηριότητας που απευθυνόταν σε αναγνώστες του βιβλίου. Έτσι από το χρονογράφημα και τη χρήση καθαρεύουσας ανταμώνεται με λέξεις της δημοτικής, για να δημιουργήσει τις λεπτές εκείνες αποχρώσεις του σκώμματος απέναντι σε ανθρώπους, καταστάσεις, αισθήματα. Το χιούμορ κι η σάτιρα αποτελούν τα κύρια συστατικά του χρονογραφήματος, τα οποία πολύ εύστοχα μπορούν να αποδοθούν με τη χρήση καθαρεύουσας […] Τα διηγήματα του Ζ. Παπαντωνίου, περνώντας από τη στιλπνή καθαρεύουσα του λογίου χρονογραφήματος – με τη σάτιρα που είναι ανθός κατεξοχήν της καθαρεύουσας – στη λογοτεχνική δημοτική, διατηρούν το χιούμορ για να καταστεί η φράση του ακόμη ελαφρότερη, όταν ή πεζολογική εξήγηση αντιμετωπίζει τον κίνδυνο της μονοτονίας. Η φράση του, επίσης, παρουσιάζει χαρακτηριστική πυκνότητα και συμμετρία. Έτσι, ο συγγραφέας προικίζει το ύφος του με αυστηρή και σταθερή αρχιτεκτονική. Οι ρευστότητες, οι ελλείψεις, τα διφορούμενα απουσιάζουν από την τεχνική του λόγου του»

Η ίδια ερευνήτρια αποδελτιώνει τα διηγήματα και αναφέρει παραδείγματα με γλωσσικά στοιχεία. Ένα απόσπασμα: «Το φουστάνι της Λελούδως» χαρακτηριστική είναι η χρήση ιδιωματικής γλώσσας:- Αρή; Του διασίδ’ δεν του τ’ ρας; Ουλότιλα; Τούτου κόπ’κι, μαρή!- Μασ’ τ’ν κλουστή, μαρή! Απού δω σίμουσι! Άϊντι απού κει!

Πραγματικά, η γλώσσα του Ζαχαρία Παπαντωνίου είναι προσεγμένη και ενδιαφέρουσα. Το επιβεβαιώνει ο Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος όταν προλογίζει τα «Διηγήματά» του θα πει χαρακτηριστικά: «Είν’ ένας καλαίσθητος, ένας εκλεκτικός κ’ ένας δάσκαλος του έντεχνου λόγου. Ένας αληθινός δάσκαλος, επιτέλους! Ας θυμηθούμε με πόση προσοχή αποφεύγει και στην πεζογραφία του τη χασμωδία, πως προσθέτει στους ρηματικούς τύπους εκείνα τα ν (που κάποτε γίνονται ενοχλητικά), όταν η επόμενη λέξη αρχίζει από φωνήεν».

 

Απόσπασμα από ένα πολύ χαρακτηριστικό του νεοελληνικού πνεύματος διήγημα του Ζαχαρία Παπαντωνίου κλείνει το μέρος αυτό:
«Ο «Ολέθριος λοχαγός» – Δεν είμαστι ένα! Είμι απού σόι! Απού οικουγένεια! Τα μούτρα σ’ δεν ήταν για τουθ’κό μ’ του σόι! Πρόσουπου σαν του θ’κό τ’ – τ’ ακούς π σ’ λέου;- Πρόσουπου τέτοιου έπριπι να βρη τ’ς γαμπρούς απ’ τόπριπαν!Νουμαρχαίοι κι εισαγγελέηδις τουν είχαν στου πλευρό τ’ς…Σχέσεις μι τουν καλύτερου κόσμου… Στην παράτα πρώτους μι του λουφίου τ’… Τέτοιοι άνθρώποι δε ματαγένουντιΠού να ρίξ’νι τ’ μύτ’ τ’ς! Δε βάν’νι όποιουν κι όποιουν στου σπίτ’ τ’ς!- Δε νρέπισι να τ’ράς τα γλέντια σ’; Τ’ς φίλ’ς σ’;Τουν περίπατό σ’, τ’ν κουντσίνα σ’, του καφενείου σ’, τουν καφέ σ’ κι τ’ν ιφιμερίδα σ’! Μόνο για τ’ς αδερφές σ’ καρφί δε σ’ καίγιτι ουλότελα!- Τίπουτα πρόστυχις, συμπλήρωνεν η άλλη, τίπουτα ξιλόγιαστις, τι θα νάλιγις….- Σώπα συ, Πολυξέν’, να τ’ τα πω ιγώ.- Σαράντα πέντε ολάκερα χρόνια σας τηράω και με τηράτε.- Τι; Για βρωμογύναικις μας πήρις; Για πιρμαντόνις; Τ’ς αγγουνές τ’ Γιάννη;Ντρουπή σ’!- Ου θιος, μαρή, για ποιο λόγου; Ου θιος δε διάταξι να θαφτής ιδώ ζουντανή να σιφάνι πέντι στρίγγλις!- Τι θα πη ου κόσμους, γλέπ’ς ιγώ, έρμους άνθρωπους, κ’τσή γυναίκα,μαθέ…παντρειά…- Οι στραταρχαίοι τουν είχαν στου τραπέζι τ’ς. Ου βασιλιάς τόδουσι του παράσημου κι τ’ αρνήθηκι.,.Του υπουργείου ζήταγι τ’ς συμβουλές τ’…Ικατομμύρια πέρασαν απ’ τα χέρια τ’ κι διν άγγιξε πιντάρα ντίπ…Άσπρου άτι καβαλίκιβι κ’ η σέλλα χρυσή…Ου στρατηγός ου Βαλτινός φίλους τ’…Ου Μελέαγρους κι ου Μυκόνιους αδερφοποιτοί τ’…».

Όπως σημειώνει ο Αλέξης Ζήρας: “Τα πεζά του Παπαντωνίου εστιάζονται σ’ έναν κόσμο διψασμένο για δικαιοσύνη, που όμως οι αλλεπάλληλες ηθικές του ήττες τον κάνουν να εγκαταλείπει το “πεδίο μάχης” και να αποσύρεται συνειδητά. Δουλεμένα με μεγάλη προσοχή, ιδίως στις ελάχιστες λεπτομέρειες τους, αρχιτεκτονικά άψογα, τα πεζά του μοιάζουν πολύ συχνά με πίνακες που τρέπουν το βλέμμα σε μια αφαίρεση, σε μια κατάσταση ρέμβης και ονείρου, ακόμα και αν τα θέματα του είναι καθαυτό δραματικά ή τραγικά”.

Επιφυλακτικός γενικά απέναντι στο έργο του Ζαχαρία Παπαντωνίου είναι ο Γιάννης Κορδάτος (Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, τ. 1, σελ.461 – 463). Σημειώνει: «Θαρρεί κανείς πως ο Παπαντωνίου ξαναγύρισε στην παλιά εποχή των ρομαντικών», παρακάτω όμως παρατηρεί: «Ο Παπαντωνίου στα 1908 – 1910 που βρισκόταν στο Παρίσι απόχτησε όνομα από τις ανταποκρίσεις που έστελνε στο «Εμπρός». Τα «Παρισινά Γράμματά» του έκαναν εντύπωση, γιατί ξεπερνούσαν το δημοσιογραφικό στυλ. Ήταν καλογραμμένες εντυπώσεις ενός λογοτέχνη και όχι ενός δημοσιογράφου. Επίσης και οι ταξιδιωτικές εντυπώσεις του, στα ύστερα από το 1920 χρόνια που δημοσιεύτηκαν στο «Ελεύθερο Βήμα», διαβάζονται πολύ, όπως και τα άρθρα του, στα οποία διατύπωσε τις κρίσεις του για έργα ζωγράφων».

συνεχίζεται…

Σχετικά άρθρα

Πλάτων Ροδοκανάκης | εκατό χρόνια από το θάνατο του σμυρνιού δημιουργού (μέρος Ι)

Θανάσης Μουσόπουλος

Οι παλιοί μας λογοτέχνες– ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου και το πλούσιο έργο του (Μέρος Δ)

Θανάσης Μουσόπουλος

Ντίνος Χριστιανόπουλος – έφυγε ο ποιητής που μίλησε για τον Άνθρωπο άμεσα και καθαρά

Θανάσης Μουσόπουλος

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X