Sparmatseto
Αφιερώματα Πρόσωπα

Οι παλιοί μας λογοτέχνες – O Ζαχαρίας Παπαντωνίου και το πλούσιο έργο του (μέρος Γ)

 

O Ζαχαρίας Παπαντωνίου και το πλούσιο έργο του (μέρος Γ)

 

 

 

Το διήγημα αποτελεί ένα πεζογραφικό είδος που παλιότερα ήταν αγαπητό και διαδεδομένο. Οι συγγραφείς δημοσίευαν διηγήματά τους σε εφημερίδες και περιοδικά, ώστε αργότερα συγκροτούσαν συλλογή και την εκδίδανε ως βιβλίο. Στη σειρά “Η πεζογραφική μας παράδοση” των εκδόσεων της Νεφέλης δημοσιεύθηκε ο τόμος “Διηγήματα” που περιέχει τρεις αυτόνομες συλλογές: Διηγήματα (1927), Βυζαντινός Όρθρος (1936) και Θυσία (1937). Κατά περιόδους διάφοροι εκδοτικοί οίκοι εξέδωσαν βιβλία με διάφορα διηγήματά του. Όπως έχει παρατηρηθεί, ενώ ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου ασχολήθηκε με όλα τα είδη του λόγου, μόνο στο διήγημα αφιέρωσε τρία βιβλία.

Ο Μιχάλης Περάνθης (στο έργο του «Ελληνική Πεζογραφία – Από την Άλωση ως σήμερα», τ. 4ος , σελ. 410 – 415) γράφει στο κεφάλαιο για τον Ζαχαρία Παπαντωνίου:
«Ξεκίνησε από το Καρπενήσι και διαμορφώθηκε κοσμοπολιτικά στο Παρίσι. Ξεκίνησε από την ορεινή ομορφιά της Ρούμελης και καταστάλαξε στην αιώνια ομορφιά της τέχνης. Ξεκίνησε από τη δημοσιογραφία και τα ποικίλα παρακλάδια της και αναπαύτηκε στους γαλήνιους νόμους της αισθητικής. Ο στοχασμός, η εγκαρτέρηση και το ωραίο ήταν τα εφόδιά του. Αλλά μέσα σ’ όλα καιροφυλακτούσε ο νόστος και η μνήμη της βουνίσιας γης. Τελικά, δεν μπορούσες να τον πεις παρά έναν Ρουμελιώτη». Και παρακάτω συμπληρώνει:


«Το κύριο που τον ενδιέφερε ήταν η έκφραση, το πελέκημα της γλωσσικής ύλης, η πυκνότητα και η γλυπτικότητα, η ποιητική διαύγεια και η εικονοπλαστική υποβολή, με μια λέξη ό,τι ονομάζουμε ύ φ ο ς του Παπαντωνίου. Ασχέτως περιεχομένου, εκείνο που διέπει τα κείμενά του είναι η καλαισθησία, η όσφρηση του ωραίου, το ποιητικό υπόστρωμα, η καλλιτεχνική ατμόσφαιρα
».

Ο Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος, εξάλλου, σε εισαγωγή συλλογής διηγημάτων γράφει:
«Ο Παπαντωνίου γράφοντας τα διηγήματά του, δεν εθεώρησεν αρκετό να μας δώσει μερικές ιστορίες ανθρώπων ή μερικούς πίνακες ζωής. Θέλησε να σκοπεύσει ψηλότερα και μακρύτερα […]. Έπειτα, ας μη λησμονούμε, πως ο Παπαντωνίου δεν έχει ξεμάθει τη σημασία της διασκεδαστικής τέχνης. Δεν του αρκεί να συγκινήσει, μονότροπα, και μονοκόμματα, τον αναγνώστη του. Θέλει και να τον διασκεδάσει κάπως. […] Η συγκίνηση μας προσφέρεται διακριτικά, σε σταλαγμούς. Θαυμάζουμε το ύφος, θαυμάζουμε το πνεύμα, δεν παθαινόμαστε. Είναι ένας καλαίσθητος, ένας εκλεκτικός, κ’ ένας δάσκαλος του έντεχνου λόγου. Ένας αληθινός δάσκαλος επιτέλους!».

Στο οπισθόφυλλο των Διηγημάτων στην έκδοση της Νεφέλης διαβάζουμε:
«Κάποια υπερβολή στο ύφος, ή κάποιο χαλάρωμα στη φωνή, ένα ημιτόνιο περισσότερο ή λιγότερο θα ‘φερνε την καταστροφή”, λέει ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου σε κάποιο διήγημά του και η φράση αυτή χαρακτηρίζει καίρια τη “στάση” του απέναντι στο Έργο – όποιας τέχνης – , ερμηνεύει την εκλεκτικότητά του και τη φροντίδα του για τη μορφή που δεν είναι αυτοσκοπός αλλά υπηρετεί με σεβασμό μιαν υπαρκτή πραγματικότητα».

Στην έκδοση της Νεφέλης , σελ. 278, περιέχονται: Διηγήματα – 19, Βυζαντινός Όρθρος – 3 και Θυσία – 8, σύνολο 30 διηγήματα.

Η θεματολογία είναι ποικίλη, αστική και αγροτική, ιστορική, κοινωνική, πολιτική. Αισθητικές, ψυχολογικές και φιλοσοφικές παρατηρήσεις, απόψεις για γραφειοκρατία, για ρόλο μέσων ενημέρωσης, για θέση της γυναίκας. Το βυζαντινό παρελθόν και η επαναστατική και μετεπαναστατική ζωή αποτελεί ύλη μερικών διηγημάτων. Σε κάποια κείμενα συναντούμε λογίους και λογοτέχνες, όπως Γρηγόριος Σούτσος, Αλέξανδρος Ραγκαβής και Κώστας Κρυστάλλης.

Θα ήταν αδύνατο σε ένα κείμενο περιορισμένης έκτασης να αναφερθούμε, έστω και ενδεικτικά στον πλούτο και την ποικιλία του λόγου του Ζαχαρία Παπαντωνίου, τον οποίο – ομολογώ – γνώρισα καλύτερα στον τόμο που μας κράτησε συντροφιά τον φετινό Ιούλιο και Αύγουστο.

Θα παραθέσω κάποια (ενδεικτικά) αποσπάσματα από ορισμένα αγαπημένα μου διηγήματα.

Το πρώτο διήγημα του βιβλίου «Ανακάλυψε την ψυχή σου»:

«…Και τότε συλλογίστηκεν όλους, όσοι δεν τον άφησαν να ζήση τη ζωή του… Ήταν ατελείωτη σειρά ανθρώπων. Ήταν η γυναίκα του. Εσπατάλησε το μεγαλύτερο μέρος του εαυτού του, για να τακτοποιήση τις μικρές της αδυναμίες, που του παρουσιάστηκαν με τεράστιες αξιώσεις, και να περιποιηθή τους ρευματισμούς της. Χώρισαν και δεν έμαθαν ποτέ γιατί είχαν ζήσει μαζί. Ήταν οι συγγενείς της γυναίκας του. Ήταν οι φίλοι του. Ήταν οι δικοί του συγγενείς. Ήταν οι περαστικές γνωριμίες του, πού κι απ’ αυτές ακόμα μερικές – ή τύχη του το είχε βέβαια – του πρόβαλλαν αξιώσεις και του κόστισαν απίστευτες φροντίδες. Για να ξεκολλήση κι απ’ αυτές, αφήκεν ένα κομμάτι απ’ το πετσί του. Καθένας απ΄ τους δικούς του, απ’ τους φίλους, απ’ τους γνώριμους είχε για τον κ. Συνετό τη διάψευση του στην τσέπη. Άλλος τον πρόδωσε νωρίς, άλλος αργά. Επί τέλους ο γάτος του, αφού τον πρόδωσε κι αυτός – τι άλλο είναι ο θάνατος; -, του έδωσε την ευκαιρία να κάμη το ιστορικό 
κίνημα του και να ζήση μοναχός του
…».

(συνεχίζεται)

Σχετικά άρθρα

Tανγκό, ένας καθαρά ανδρικός χορός | Η αιρετική όψη ενός διάσημου χορού

Αντώνιος Βαρβατσούλιας

The Specials-Encore 2019…τα παππούδια του ska επιστρέφουν δριμύτερα!!!

Αντώνιος Βαρβατσούλιας

Βραβείο “Δημήτρης Χορν” | Οι φετινές υποψηφιότητες.

Αντώνιος Βαρβατσούλιας

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X