Sparmatseto
Αφιερώματα Πρόσωπα

Οι παλιoί μας λογοτέχνες – ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου και το πλούσιο έργο του (μέρος Β)

ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου και το πλούσιο έργο του (μέρος Β)

Δείτε το πρώτο μέρος ΕΔΩ 

 

 

Συγχαίρω το κράτος διότι μας έδωκεν έν μικρόν (μικρόν τάχα;) αριστούργημα” δήλωσε ο Κωστής Παλαμάς, αναφερόμενος στα «Ψηλά Βουνά» του Ζαχαρία Παπαντωνίου.

 

Το 1919, πριν από εκατό χρόνια, ο Κωστής Παλαμάς στο άρθρο του «Δημοτικισμός» (στον 8ο τόμο των Απάντων, εκδ. Μπίρης, σελ.451 – 457) αναφέρεται στον Ζαχαρία Παπαντωνίου και το έργο του. Και σε άλλα κείμενά του αναφέρεται επαινετικά, και για το ποιητικό και για το πεζογραφικό του έργο.

Από το παραπάνω άρθρο παραθέτουμε τον πρόλογο:

«Το σημαντικότερο γεγονός της χρονιάς που πέρασε, για κείνους που φροντίζουν όχι για την πολιτική μονάχ’ αποκατάσταση της ελληνικής πατρίδας, μα και για την αποκατάστασή της, όμοια εναγώνια, την πνευματική, το σημαντικότερο γεγονός είναι το πανηγυρικό, με το θέλημα και με την προστασία του Νόμου, έμπασμα της ζωντανής μας γλώσσας μέσα στο    σ κ ο λ ε ι ό.

 

Και είναι δυο σταθμοί της ιστορίας μας: ο λόγος που τον είπε στην αίθουσα της Αρχαιολογικής Εταιρίας ο Δελμούζος, με την επίσημην ιδιότητά του, ανωτέρου υπαλλήλου του Υπουργείου της Παιδείας, ε γ κ α ι ν ι ά ζ ο ν τ α ς της δημοτικής γλώσσας τη διδασκαλία στα σχολεία μας τα δημοτικά. Και το νεοτύπωτο βιβλίο του Ζαχαρία Παπαντωνίου που μας ανεβάζει στα «Ψηλά Βουνά». Με αυτά τα δυο θριαμβευτικά επεισόδια της γλωσσικής μας εποποιΐας άνοιξε κι έκλεισε το 1918, με την ευχή του Θεού».

Παρακάτω, στο άρθρο του, ο Παλαμάς αναφέρεται σε πρόσωπα και γεγονότα που συνδέονται με τον Δημοτικισμό. Αποσπούμε κάποιες φράσεις του για τον Ζαχαρία Παπαντωνίου:

«Ένας αριστοτέχνης του λόγου, ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου. Στρατηγός, καθώς και αλλού τον ωνόμασα, περιστοιχισμένος από σοφά διαλεγμένο επιτελείο ζηλωτών και ομολογητών του ξαναγεννημού […] Μα το βιβλίο του Παπαντωνίου μας ανοίγει ορίζοντες. «Ψηλά Βουνά» επιγράφεται, και σε κάποιο ψήλωμα μας φέρνει, που είναι ολόδροσος ο αέρας του και το φως του ολόχαρο […] Και σ’ όλα αυτά χυμένη μια ιλαροσύνη, σα να γράφτηκε το βιβλίο αυτό από την αρχή ως το τέλος μ’ ένα χαμόγελο, άξιο να καθίσουν επάνω του οι μέλισσες».

Να ολοκληρώσουμε το κεφάλαιο αυτό αναφερόμενοι στην ποίηση. Να υπενθυμίσουμε ότι τα πρώτα του βήματα στην λογοτεχνία ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου τα έκανε στα μαθητικά του χρόνια με το σατιρικό στιχούργημα «Αι μηχανορραφίαι» και με το διήγημα «Ο Ψωμάς». Το δεύτερο δημοσιεύεται στην «Εικονογραφημένη Εστία» τον Απρίλιο του 1895 με εισήγηση του Γρηγορίου Ξενόπουλου. Το 1898 δημοσιεύει την ποιητική συλλογή «Πολεμικά τραγούδια», εμπνευσμένη από τον πόλεμο του 1897. Το 1920 εκδίδεται η ποιητική συλλογή «Χελιδόνια», παιδικά ποιήματα τα οποία μελοποίησε ο Γεώργιος Λαμπελέτ.

 

Στη σειρά «Η ελληνική ποίηση» Ανθολογία – Γραμματολογία, των εκδόσεων Σοκόλη, 1983, Ρομαντικοί – Εποχή του Παλαμά – Μεταπαλαμικοί. Την επιμέλεια του τόμου έχει ο Μ. Γ. Μερακλής, ο οποίος αναφέρεται κυρίως στην ποιητική συλλογή «Τα θεία δώρα», ανθολογώντας ποιήματα, στις σελίδες 354 – 357.

Παρατηρεί ότι η λογοτεχνία για τον Παπαντωνίου ήταν ένα είδος “ερασιτεχνίας“, και συμπληρώνει ο Μ. Γ. Μερακλής: «Γι’ αυτό ίσως και ό,τι προέχει στα γραφτά του είναι η μορφή. Η τεχνική του θυμίζει, ως προς την επιμέλεια, την τεχνική του Γρυπάρη. Αντλεί στοιχεία από τη ζωγραφική και από τη λεπτουργική τέχνη […] Οι ανικανοποίητοι πόθοι του – είναι φανερό ότι υπάρχουν – έγιναν “τρισευγενικοί μαρασμοί“ όπου διαβάζουμε κάπου στην ποιητική του συλλογή Τα θεία δώρα (1931), που είναι η τελευταία του, αλλά και η ωριμότερη. Χαρακτηριστικό της τέχνης του και της τεχνικής του είναι και το βιβλίο «Πεζοί ρυθμοί» (1922), που αποτελείται από πεζοτράγουδα, δουλεμένα με πάθος με ακρίβεια και ευρυθμία∙ σ’ αυτά, όπως και στα ποιήματά του – όσα δεν είναι γραμμένα για παιδιά – διακρίνουμε την απόφαση της παραίτησης, και της αποδοχής της μοίρας, που δεν του επιδαψίλευσε χαρές και απολαύσεις. Ο Παπαντωνίου δεν αντέδρασε σ’ αυτό με διαμαρτυρία, αλλά με την καλλιέργεια, μέσα στην ψυχή του, μιας φιλέρημης διάθεσης».

Θα κλείσουμε την ενότητα με ένα ωραίο ποίημα του Ζαχαρία Παπαντωνίου. Άλλα δείγματα της ποίησής του θα περιληφθούν στο τρίτο κεφάλαιο.

 

 

Σερενάδα στο παράθυρο του σοφού

Σοφέ μου, το τετράσοφο
Που σε φωτάει λυχνάρι
Νάτανε, λέει, φεγγάρι
Και συ είκοσι χρονώ!
Νάτανε τάχα η γνώση σου
Με τον αγέρα αμάχη,
Για δασωμένη ράχη
Ξεκίνημα πρωινό…
Νάτανε τάχα η σκέψη σου
Συρτού χορού τραγούδια
Μιαν αγκαλιά λουλούδια
Μιαν ιστορία τρελλή,
Τα μύρια που δε γνώρισες
Νερό θαν τάειχες μάθει
Με δάσκαλο τα πάθη
Μ’ ένα κλεφτό φιλί.
Πολύ την καταφρόνεσες
Τη ζωή, πανάθεμά τη…
Και τώρα; Είναι φευγάτη
Σαν όνειρο πρωινό.
Χειλάκια ανθούν στη γειτονιά
Γαρούφαλα στη γλάστρα-
Και συ διαβάζεις τ’ άστρα
Και το βαθύ ουρανό.

(συνεχίζεται)

Σχετικά άρθρα

Έφυγε για την γειτονιά των αγγέλων ο Φαίδων Γεωργίτσης

Αντώνιος Βαρβατσούλιας

Έκθεση για τον Γιώργο Σεφέρη στο Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών

Βασίλειος Μακέδος

See Me – Feel Me | Ο Κώστας Μπλιάτκας γράφει για τον Διονύση Σαββόπουλο και το “Ελληνικό Woodstock”

Κωνσταντίνος Μπλιάτκας

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X