Sparmatseto
Projects Πρόσωπα

Αναζητώντας το νόημα της ζωής μέσα στο έργο του Αλμπέρ Καμύ

(Αναλύοντας μια σκέψη της Laura Maguire)

Όλοι οι άνθρωποι φαίνεται να επιζητούν το νόημα της ύπαρξης και αν δεν το βρίσκουν μερικές φορές να το δημιουργούν κιόλας. Διαρκώς δημιουργούμε ιστορίες για να δώσουμε νόημα στη ζωή μας, αναζητώντας εξηγήσεις γενικότερα για την προέλευση μας, το σύμαν κ.ά. Η θρησκεία μπορεί να είναι η πιο δημοφιλής πηγή ύπαρξης για τους περισσότερους ανθρώπους, πιστεύοντας σε έναν θεό ή θεούς, έναν πνευματικό κόσμο, μια μετά θάνατον ζωή, ένα ιερό βιβλίο, μια τελετουργία, προσευχή ή και στο διαλογισμό αυτό καθιστά τη ζωή σημαντική για όλους τους ανθρώπους. Και η θρησκεία δεν είναι η μόνη απόδειξη μιας και οι άνθρωποι βρίσκουν νόημα για τη ζωή τους στον εθνικισμό, την επιστήμη, το μαρξισμό, την τέχνη και πολλές άλλες δοξασίες και πρακτικές.

Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι το πιο θεμελιώδες φιλοσοφικό πρόβλημα είναι ο νόημα της ύπαρξης μας, μια ερώτηση που ο Αλμπέρ Καμύ τοποθέτησε μέσα στα μυθιστορήματά, τα έργα και τα δοκίμια του.

Η απάντησή του ήταν ίσως λίγο καταθλιπτική. Θεωρούσε ότι η ζωή δεν είχε νόημα, ότι τίποτα δεν υπάρχει που θα μπορούσε ποτέ να είναι πηγή πραγματικής ουσίας, και ως εκ τούτου υπάρχει κάτι βαθιά παράλογο στον ανθρώπινο παραλογισμό της προσπάθειας του να βρούμε κάποιο νόημα. Κατά συνέπεια, τότε, η φιλοσοφική του θεώρηση ονομάστηκε (υπαρξισμός) παραλογισμός.

Ο Σίσυφος σπρώχνει τον βράχο του-Bernard Picart

Ποιο θα ήταν το νόημα της ζωής αν βγάζαμε το συμπέρασμα ότι η ζωή ήταν παράλογη, ότι δεν θα μπορούσε ποτέ να έχει νόημα; Αυτό είναι ακριβώς το ερώτημα που ζητά ο Καμύ στο διάσημο έργο του The Myth of Sisyphus και αναφέρει χαρακτηριστικά, “Υπάρχει μόνο ένα πολύ σοβαρό φιλοσοφικό πρόβλημα, και αυτό είναι η αυτοκτονία.” Ο ίδιος στοιχειοθετήθηκε από το ερώτημα εάν η αυτοκτονία θα μπορούσε να είναι η μόνη λογική απάντηση στον παραλογισμό της ζωής.

Αλλά γιατί σκέφτηκε ότι η ζωή ήταν εγγενώς χωρίς νόημα; Οι άνθρωποι δεν βρίσκουν το νόημα της με διάφορους τρόπους;

Πάρτε για παράδειγμα τη θρησκεία. Σίγουρα φαίνεται να παρέχει άνεση σε πολλούς ανθρώπους, αλλά αυτό δεν μπορεί να ισοδυναμεί με γνήσιο νόημα για τον Καμύ, επειδή περιλαμβάνει μέσα την ψευδαίσθηση. Είτε υπάρχει ο Θεός είτε όχι είναι προφανές γιατί δεν θα μπορούσε να είναι η πηγή του νοήματος της ζωής. Αλλά τι γίνεται αν πραγματικά «αυτός» υπάρχει; Δεδομένου όλου του πόνου στον κόσμο, το μόνο λογικό συμπέρασμα σχετικά με το Θεό θα ήταν ότι είτε είναι άνομος είτε ψυχοπαθής. Έτσι, η ύπαρξη του Θεού θα μπορούσε να κάνει τη ζωή περισσότερο παράλογη και όχι λιγότερο.

Φυσικά, ο Θεός δεν είναι η μόνη πιθανή πηγή νοήματος που πρέπει να εξετάσουμε. Σκεφτείτε τις σχέσεις μας με άλλους ανθρώπους – την οικογένειά μας, τους φίλους μας, τις κοινότητές μας. Αγαπάμε και φροντίζουμε τους άλλους σε αυτόν τον σκληρό κόσμο και ίσως γι ‘αυτό συνεχίζουμε να ζούμε. Αυτό μας δίνει το νόημα της ύπαρξης.

Το πρόβλημα εδώ είναι ότι όλοι που γνωρίζουμε και αγαπάμε κάποια μέρα θα πεθάνουν και μερικοί από αυτούς θα υποφέρουν σωματικά και ψυχικά πριν συμβεί αυτό. Αυτή η σκέψη δεν περιλαμβάνει τον παραλογισμό μέσα της;

Πριν μας πιάσει κατάθλιψη, ας αναζητήσουμε κάποιες πιθανές λύσεις στο πρόβλημα. Ας υποθέσουμε, με βάση πάντα τον Καμύ, τον παραλογισμό της αναζήτησης του νοήματος της ζωής. Ας υποθέσουμε ότι κάθε διαδρομή που προσπαθούμε να βρούμε αυτό το νόημα στον κόσμο θα μας γυρνάει στο μηδέν.

Αλμπέρ Καμύ (1913-1960)

Εξετάστε την προσέγγιση του Νίτσε, σκέφτηκε ότι θα μπορούσαμε να προσφέρουμε ένα είδος νοήματος με μια μικρή ψευδαίσθηση. Αυτό πρέπει να διδαχτούμε από τους καλλιτέχνες, οι οποίοι σύμφωνα με τον Νίτσε, σχεδιάζουν πάντα νέες «εφευρέσεις και τεχνουργήματα» που κάνουν τα πράγματα εμφανισιακά τουλάχιστον να είναι όμορφα. Εφαρμόζοντας αυτό στην ζωή μας, μπορούμε να γίνουμε “οι ποιητές της ζωής μας”.

Θα μπορούσε αυτό να είναι μια πιθανή λύση;

Η λύση που προτείνει ο Καμύ είναι διαφορετική από τη λύση του Νίτσε και ίσως να είναι και η πιο ειλικρινής. Ο παράλογος δεν καταφεύγει στις ψευδαισθήσεις της τέχνης ή της θρησκείας και ούτε απελπίζεται απέναντι στον παραλογισμό – δεν τα συνδυάζει. Αντίθετα, αγκαλιάζει ανοιχτά τον παραλογισμό της κατάστασής του. Ο Σίσυφος, καταδικάστηκε για όλη την αιωνιότητα να σπρώχνει ένα βράχο πάνω σε ένα βουνό μόνο για να το κυλήσει προς τα κάτω ξανά και ξανά, αναγνωρίζοντας πλήρως τη ματαιότητα και την άσκοπη ενέργεια του. Αλλά σπρώχνει υπομονετικά το βράχο μέχρι την κορυφή του βουνού κάθε φορά που κυλάει κάτω.

Μπορεί να αναρωτιέστε πώς αυτό μετράει ως λύση. Ο Καμύ πιστεύει πως θα πρέπει να έχουμε μέσα μας μια ειλικρινή αντιπαράθεση με τη ζοφερή αλήθεια και ταυτόχρονα να είμαστε προκλητικοί στην άρνηση να αφήσουμε αυτή την αλήθεια να καταστρέψει τη ζωή μας. Στο τέλος του μύθου, ο Camus λέει ότι πρέπει να «φανταστούμε τον Σίσυφο ευτυχισμένο».

Πως λοιπόν αντιμετωπίζει ο παραλογισμός της κατάστασής που δίνει στον Σίσυφο έναν λόγο να συνεχίσει; Ίσως όμως και να είναι το μόνο πράγμα που υπάρχει.

Λοιπόν, τι νομίζετε? Είναι πραγματικά παράλογη η ζωή; Εάν ναι, μπορεί να υπάρξει κάποιο νόημα μέσα της;

Η τραγουδίστρια Πέγκυ Λη (1920 –2002), κάποτε είχε πει “αν αυτό είναι όλο, τότε ας συνεχίσουμε να χορεύουμε. Ας το ρίξουμε στο ποτό και στο χορό, αν αυτό είναι όλο … ”

Σχετικά άρθρα

Οι αυτοπροσωπογραφίες του Rembrandt.

Πόσο δίκαιοι ήταν ο Πόντιος Πιλάτος και η δίκη του Χριστού;

Αντώνιος Βαρβατσούλιας

Κατίνα Βέϊκου Σεραμέτη (1912-1989): Τριάντα χρόνια από τον θάνατο της ποιήτριας και λαογράφου.

Θανάσης Μουσόπουλος

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X