Sparmatseto
Projects

Το Ινστιτούτο Κοινωνικής έρευνας της Φρανκφούρτης για την προσφορά της Τέχνης

Στο Ινστιτούτου Κοινωνικής έρευνας της Φρανκφούρτης άρχισε από τη δεκαετία του 1930 να αναπτύσσεται συστηματικά η κριτική θεωρία η οποία αποτελεί μια διεπιστημονική προσέγγιση που προσπαθεί να συγκεράσει την κοινωνιολογία, την ψυχανάλυση και την ανθρωπολογία με τις απόψεις του Hegel και του Marx. Αφορά σε ένα σώμα ιδεών εσωτερικά διαφοροποιημένο και αντισυμβατικό, που αναπτύχθηκε στη Γερμανία τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα και συνδυάζει τη φιλοσοφία με τις κοινωνικές επιστήμες. Μερικοί από τους στοχαστές που συνδέονται με την κριτική θεωρία πέρα του Max Horkheimer είναι οι Theodor Adorno, Erich Fromm, Walter Benjamin, Ernst Bloch, Herbert Marcuse, Franz Neumann. Otto Kirchheimer,  Jurgen Habermas, Albrecht Wellmer και Axel Honneth.

Πυρήνα της κριτικής θεωρίας αποτελούν κάποιες ηθικές και πολιτικές παραδοχές οι οποίες αναφέρονται ρητά. Θεωρεί τις ανεπτυγμένες καπιταλιστικές κοινωνίες αλλοτριωμένες, τα χαρακτηριστικά των οποίων είναι οι κοινωνικές ανισότητες, η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, οι συντηρητικοί θεσμοί και τα γραφειοκρατικά συστήματα. Αυτά έχουν ως αποτέλεσμα οι διαπροσωπικές και κοινωνικές σχέσεις των πολιτών να είναι αλλοτριωμένες αλλά και δυνητικά αλλοτριωτικές, να μην υπάρχει ενεργητική συμμετοχή στην κοινωνική και πολιτική ζωή και να κυριαρχεί ο καταναλωτισμός, οι κανόνες της αγοράς και η κοινωνία της αφθονίας. Οι πολίτες δεν συνειδητοποιούν την κατάσταση αυτή και δεν είναι σε θέση να την αμφισβητήσουν θεωρώντας τη ως αυτονόητη και δεδομένη. Ένα ιδιαίτερα ευρύ πλέγμα θεσμών τους κατευθύνει προς αυτή την αντίδραση εμποτίζοντας τους με την κυρίαρχη ιδεολογία η οποία τους πείθει ότι οι υφιστάμενες μορφές οργάνωσης της κοινωνίας λειτουργούν σωστά και μάλιστα προς όφελος τους, σε πλήρη αντίθεση με την πραγματική λειτουργία τους που είναι η αναπαραγωγή των συμφερόντων ισχυρών μειοψηφιών. Σημαντικό ρόλο στην διάδοση της κυρίαρχης ιδεολογίας διαδραματίζουν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, η μαζική κουλτούρα που αυτά προβάλλουν και η διαφήμιση. Οι μηχανισμοί αυτοί διαμορφώνουν την πεποίθηση στους πολίτες ότι ζουν σε μια κοινωνία ορθολογική και ευνομούμενη η οποία επιδιώκει την ευτυχία και την ελευθερία τους, προσπαθώντας να τους στερήσουν τη δυνατότητα να αντιληφθούν ότι αυτό που πραγματικά συμβαίνει είναι το ακριβώς αντίθετο και ότι κυριαρχούν μορφές αλλοτρίωσης, καταπίεσης και ανορθολογικότητας.

kritikh-skepsh-sparmatseto (1) (1)Ακριβώς αυτήν την πραγματικότητα επιδιώκει να ανατρέψει η κριτική θεωρία. Η συμβολή στην χειραφέτηση και απελευθέρωση των ανθρώπων από το πλέγμα των αλλοτριωτικών ιδεολογιών, θεσμών και σχέσεων αποτελεί τη στοχοθεσία της. Συγκεκριμένα, επιδίωξή της είναι να υποβληθούν στον έλεγχο του κριτικού λόγου οι πολιτικές, ιδεολογικές, κοινωνικές και πολιτισμικές αντιλήψεις, να διερευνηθούν κριτικά οι μηχανισμοί που χειραγωγούν συνειδήσεις, να εφοδιαστούν οι πολίτες με γνώση ούτως ώστε να μπορούν να χρησιμοποιούν αυτοδύναμα τη σκέψη τους αμφισβητώντας τις κυρίαρχες ιδεολογίες και να καταστούν ικανοί να εντοπίζουν εναλλακτικές μορφές κοινωνικής και ατομικής δράσης με στόχο την κοινωνική αλλαγή. Με άλλα λόγια, ο ολοκληρωτικός μετασχηματισμός της κοινωνίας προς μια δικαιότερη και δημοκρατικότερη μορφή, αποτελεί τον απώτερο στόχο της κριτικής θεωρίας.

Σε όλα αυτά ο κριτικός στοχασμός αποτελεί αναπόσπαστο συστατικό στοιχείο, μέσω του οποίου μπορούν να οδηγηθούν οι άνθρωποι στην αμφισβήτηση της υπάρχουσας κατάστασης. Η κριτικοστοχαστική σκέψη αποτελεί το εργαλείο με τη βοήθεια του οποίου επιδιώκεται να επιτευχθούν οι παραπάνω στόχοι. Η κριτική θεωρία αντιλαμβάνεται τον κριτικό στοχασμό με τελείως διαφορετικό τρόπο από τις προσεγγίσεις που τον αποσυνδέουν από την κριτική θεώρηση της κοινωνίας και των δομών της.

Η τέχνη καλείται να διαδραματίσει ένα πολύ σημαντικό ρόλο. Είναι αυτή που θα αποκαλύψει διαφορετικούς τρόπους σκέψης και θα οδηγήσει στον κριτικό στοχασμό. Οι θεωρητικοί του Ινστιτούτου Κοινωνικής έρευνας της Φρανκφούρτης προσφέρουν μια σημαντική προσέγγιση όσον αφορά τον τρόπο που η τέχνη μπορεί να αναπτύξει τον κριτικό στοχασμό. Σε αρκετά από τα κείμενά τους  ξεκινούν από τη διαπίστωση του Kant ότι η τέχνη παρέχει τη δυνατότητα ενός διαφορετικού τρόπου σκέψης και υποστηρίζουν ότι η επαφή με την τέχνη μπορεί να συμβάλει στην διαδικασία της χειραφέτησης. Θεωρούν ότι η δομή και το πνευματικό περιεχόμενο των έργων τέχνης περιέχουν χαρακτηριστικά πολύ διαφορετικά από αυτό που συναντούν τα άτομα στην καθημερινότητά τους οπότε η επαφή μαζί τους μπορεί να καλλιεργήσει ένα τρόπο σκέψης που εναντιώνεται στον κομφορμισμό της καθημερινότητας και σε αλλοτριωτικές καταστάσεις.  Συμφωνούν με άλλα λόγια ότι η τέχνη προσφέρει τη δυνατότητα να οδηγήσει σε μια βελτιωμένη οπτική της καθημερινότητας και επόμενος σε μια δικαιότερη κοινωνία.

 

Σχετικά άρθρα

Έτσι κι αλλιώς εσύ δεν… λάμπεις

Γρήγορες, αμετάβλητες και ξεκούραστες εκλογές με χρήση της τεχνολογίας Blockchain

«Η Ελένη, από την καλή και από την ανάποδη…»

Θανάσης Μουσόπουλος

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X