Sparmatseto
Projects

Theodor Adorno και Max Horkheimer για την προσφορά της Τέχνης στην χειραφέτηση της σκέψης

Οι Theodor Adorno και Max Horkheimer (βασικοί εκπρόσωποι της επονομαζόμενης Σχολής της Φρανκφούρτης) προσφέρουν μια σημαντική προσέγγιση όσον αφορά τον τρόπο που η τέχνη μπορεί να αναπτύξει τον κριτικό στοχασμό. Σε αρκετά από τα κείμενά τους  ξεκινούν από τη διαπίστωση του Kant ότι η τέχνη παρέχει τη δυνατότητα ενός διαφορετικού τρόπου σκέψης και υποστηρίζουν ότι η επαφή με την τέχνη μπορεί να συμβάλει στην διαδικασία της χειραφέτησης. Θεωρούν ότι η δομή και το πνευματικό περιεχόμενο των έργων τέχνης περιέχουν χαρακτηριστικά πολύ διαφορετικά από αυτό που συναντούν τα άτομα στην καθημερινότητά τους οπότε η επαφή μαζί τους μπορεί να καλλιεργήσει ένα τρόπο σκέψης που εναντιώνεται στον κομφορμισμό της καθημερινότητας και σε αλλοτριωτικές καταστάσεις.

Η βάση του συλλογισμού τους είναι ότι τα έργα τέχνης περιέχουν τρία χαρακτηριστικά που συμβάλλουν στην ανάπτυξη κριτικοστοχαστικής σκέψης: χαρακτηρίζονται από εσωτερική συνοχή των στοιχείων τους, εμπεριέχουν  μια δική τους αλήθεια και έχουν αντισυμβατική υφή. Όσον αφορά την συνοχή των στοιχείων τους, αυτή τους προσδίδει μια ολιστική διάσταση καθώς το νόημα του έργου, το πνευματικό του υπόβαθρο, βρίσκεται σε μια συνεχή διαλεκτική σχέση με την μορφολογική του δομή. Μέσα από αυτή τη διαλεκτική σχέση μορφής και περιεχομένου αλληλεπιδρούν τόσο όλα τα δομικά και νοητικά στοιχεία του έργου όσο και το κάθε στοιχείο ξεχωριστά με το σύνολο. Έτσι η επαφή με το έργο τέχνης υπογραμμίζει τις διαλεκτικές συνθέσεις και αντιθέσεις ενός γεγονότος ή μας ιδέας. Παράλληλα, η αλήθεια που εμπεριέχει ένα έργο εκφράζει γνήσια συναισθήματα της ανθρώπινης ψυχής και βοηθά τον παρατηρητή να ξεπεράσει τα όρια του αντιληπτικού του συστήματος, δείχνοντας του διαφορετικές αλήθειες του ίδιου γεγονότος και όχι απλά ένα υποκειμενικό βίωμα.

Τέλος, η αντισυμβατική υφή των έργων καθώς το περιεχόμενο και η δομή τους αντιτίθενται στην τυποποίηση και διαφέρουν από το σύνηθες, εισάγουν σε αναζητήσεις και διαδικασίες πέρα από αυτές που χρησιμοποιούνται συνήθως. Ο τρόπος που ερμηνεύεται ένα έργο δεν ακολουθεί μια γραμμική πορεία, δεν υπάρχει εύκολος τρόπος να μαντέψει κανείς τα νοήματά του, δεν υπάρχουν μονοσήμαντες και αναμενόμενες ερμηνείες. Έχουν απεριόριστες δυνατότητες ερμηνείας και με τον τρόπο αυτό δίνουν στον παρατηρητή τη δυνατότητα να τα προσεγγίσει με τον δικό του τρόπο, ανακαλύπτοντας μέσα σε αυτά τα δικά του προσωπικά, υποκειμενικά νοήματα. Για αυτό το λόγο οι Adorno και Horkheimer, συμφωνούν με τους Kant και Sartre ότι ένα έργο δεν γίνεται εύκολα κατανοητό αλλά απαιτεί την ενεργοποίηση διανοητικών και ψυχικών ικανοτήτων για να κατανοηθεί η ουσία του.

 

 

Εξαιτίας των παραπάνω χαρακτηριστικών, οι δυο στοχαστές, θεωρούν ότι τα έργα τέχνης βρίσκονται σε πλήρη αντίθεση με μια ορθολογικότητα που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί εργαλειακή και είναι ενσωματωμένη στην κυρίαρχη κοινωνική πρακτική.  Καθώς τα χαρακτηριστικά της τέχνης διαφέρουν από τα στερεότυπα συμπεριφοράς και τα στεγανά συστήματα αντιλήψεων, η επαφή μαζί της αποτελεί ένα πλαίσιο εντός του οποίου μπορεί να καλλιεργηθεί η κριτική συνείδηση. Προσφέρει στοιχεία που βοηθούν τα άτομα να αμφισβητήσουν τις παραδοχές τους και τα στερεότυπα αντίληψης τους και να συλλάβουν την προοπτική μιας καλύτερης και δικαιότερης κοινωνίας. Μέσα από μια διαδικασία χειραφέτησης από οτιδήποτε καταπιεστικό, η τέχνη μπορεί να υποδείξει τον τρόπο για μια τέτοια κριτικοστοχαστική λογική. Ακόμη περισσότερο ο Adorno  υποστήριξε ότι αν ενσωματωθούν στοιχεία της τέχνης στον τρόπο σκέψης των ατόμων είναι δυνατόν να αποκτήσουν τις προϋποθέσεις να απεγκλωβίσουν τη συνείδηση τους από όλα αυτά που οι κοινωνικές νόρμες έχουν επιβάλει.

Με άλλα λόγια, θα μπορούσε να ειπωθεί ότι οι Adorno και Horkheimer αναδεικνύουν τη κριτική διάσταση της τέχνης και υπογραμμίζουν την δυνατότητα που αυτή έχει να προσφέρει έναν διαφορετικό τρόπο σκέψης πέρα από τις κοινωνικές παραδοχές. Εξήγησαν τον τρόπο με τον οποίο γίνεται αυτό και θεώρησαν ότι η γενικευμένη χρήση στοιχείων της τέχνης στον τρόπο σκέψης των ατόμων μπορεί να αποτελέσει μέσω ενδυνάμωσης και χειραφέτησης.

Σχετικά άρθρα

Κωστής Παλαμάς | 160 χρόνια από τη γέννηση του

Οικονομικά και Τέχνη: Καλλιτέχνης ή Επιχειρηματίας;

Το Κ.Θ.Β.Ε. στην Εκπαίδευση | Υλοποίηση εξειδικευμένων εκπαιδευτικών προγραμμάτων στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X