Sparmatseto
Projects

Μινωικά και Μυκηναϊκά Ανάκτορα: μια σύγκριση που αποκαλύπτει πολλά

Αρχιτεκτονική σύγκριση

Τα Μινωικά ανάκτορα είναι αυτά που δημιουργούνται πρώτα. Η εποχή των ανακτόρων στην Κρήτη χωρίζεται σε δύο περιόδους. Την Παλαιοανακτορική (ΜΜ ΙΒ έως ΜΜ ΙΙ) κατά την οποία κτίζονται τα πρώτα ανάκτορα περίπου στο 1900 π.Χ. (σύμφωνα με τον Evans) και την Νεοανακτορική που ξεκινά το 1700 π.Χ. κατά την οποία τα παλιά ανάκτορα που καταστράφηκαν κτίζονται αμέσως ξανά. Τα νέα ανάκτορα είναι αυτά που διακρίνονται σήμερα. Το μεγαλύτερο και χαρακτηριστικότερο ανάκτορο είναι αυτό της Κνωσού. Διέθετε πάνω από 1300 δωμάτια κατανεμημένα σε πέντε ορόφους. Όλα συνδέονται μεταξύ τους  με διαδρόμους. Η κάτοψη είναι περίπου τετράγωνης πλευράς 150 μέτρων και εμβαδού 20000 τ.μ.  Ήταν δυο φορές μεγαλύτερο από τα ανάκτορα της Φαιστού και των Μαλίων και τρεις φορές από της Ζάκρου. Ήταν τόσο καλά διευθετημένο ώστε παρείχε και θέα στο τοπίο. Όσον αφορά τα υλικά δόμησης, χρησιμοποιήθηκαν πέτρα, ξύλο, πηλός, γυψόλιθος, ασβεστόλιθος, σχιστόλιθος και ασβεστολιθικό κονίαμα. Οι λιθόκτιστοι τοίχοι δένονται με ξύλινα δοκάρια, η μεγαλοπρέπεια τονίζεται από τον γυψόλιθο και τις τοιχογραφίες, ενώ διαθέτει και υδραυλικές εγκαταστάσεις .

Τα Μυκηναϊκά ανάκτορα είναι μεταγενέστερα. Το μεγαλύτερο από αυτά, το ανάκτορο των Μυκηνών ήρθε στο φώς το 1885 από τον Τσούντα. Το σχέδιό του είναι απλό. Σε αντίθεση με αυτό της Κνωσού τα οικοδομήματα είναι κατανεμημένα σε επίπεδα και θεμελιωμένα σε τεχνητά άνδηρα Οι κύριες οικοδομικές φάσεις του ανακτόρου είναι δύο. Η πρώτη τοποθετείται στο 1350 π.Χ. και η δεύτερη στο 1250. Όλο το συγκρότημα καλύπτει μια επιφάνεια περίπου 9000 τ.μ. κατά πολύ μικρότερο σε σύγκριση με της Κνωσού. Υπάρχει χωρισμός του συγκροτήματος σε επίσημα διαμερίσματα, στα ιδιωτικά διαμερίσματα της βασιλικής οικογένειας και σε βοηθητικές εγκαταστάσεις .

Γίνεται εύκολα αντιληπτό από τις παραπάνω περιγραφές των ανακτόρων ότι ο μνημειακός χαρακτήρας αποτελεί το ευκρινέστερο κοινό χαρακτηριστικό τους. Πράγματι, αυτός εκδηλώνεται ήδη από την εμφάνιση τους. Στην Κρήτη γίνεται ακόμη πιο έντονος κατά την νεοανακτορική περίοδο. Γίνεται συχνότερη χρήση υλικών όπως ο γυψόλιθος ή το αλάβαστρο για την επίστρωση δαπέδων ή τοίχων, αυξάνεται η χρήση ορθοστατών στις προσόψεις και η εναλλαγή κιόνων και πεσών . Ίδια διαδρομή ακολουθείται και στις Μυκήνες.

Πέρα όμως από αυτό υπάρχουν και άλλα κοινά σημεία όσον αφορά την αρχιτεκτονική. Τα πρόπυλα, οι ταράτσες σε διαφορετικά επίπεδα, οι αυλές, εσωτερικές και εξωτερικές και οι κιονοστοιχίες (κυρίως στην Τίρυνθα και την Πύλο) είναι μερικά από τα αρχιτεκτονικά στοιχεία που χρησιμοποιούνται και στην Κρήτη αλλά και στον Μυκηναϊκό κόσμο. Αποτελούν στοιχεία των κτισμάτων που χρησιμοποιήθηκαν και στους δύο πολιτισμούς .

Υπάρχουν όμως και σημαντικές διαφορές. Τα μυκηναϊκά ανάκτορα αποτελούνται από το πρόπυλο εισόδου, την αυλή και το μέγαρο. Το μέγαρο είναι ο επίσημος ορθογώνιος χώρος, ένα κτίσμα που αποτελεί κύριο χαρακτηριστικό γνώρισμα στην ηπειρωτική Ελλάδα. Ο χώρος αυτός διαιρείται σε τρία μέρη: την αίθουσα, τον πρόδρομο και τον δρόμο. Αυτό είναι και το πρώτο στοιχείο διαφοράς σε σχέση με τα μινωικά ανάκτορα αφού στην Κρήτη δεν υπήρχε αυτή η διαίρεση .

Γενικότερα, θα μπορούσε να πει κανείς, ότι οι διαφορές ανάμεσα στα Μυκηναϊκά και τα Μινωικά ανάκτορα είναι πολλές και αισθητές. Τα μυκηναϊκά ανάκτορα μαρτυρούν κάποια Βόρεια επιρροή. Είναι σαφώς δομημένα με ορθολογιστικό τρόπο. Το μέγαρο δεν έχει περιθώρια για μεταβολές ή προσθήκες. Δεν υπάρχουν οι μινωικοί διάδρομοι που θυμίζουν λαβύρινθο, ούτε η κεντρική κιονοστοιχία που διαιρεί τον χώρο σε δύο μέρη από τα οποία η κατοικία εμφανίζει μεγαλύτερο πλάτος από το βάθος και η εστία είναι κινητή. Στον Μυκηναϊκό κόσμο χρησιμοποιείται διπλή κιονοστοιχία που διαιρεί στα τρία τον χώρο. Η κατοικία έχει μεγαλύτερο βάθος και μικρότερο πλάτος, η είσοδος βρίσκεται στην στενή πλευρά, η εστία είναι σταθερή και ο φωτισμός λιγότερος. Γενικά τα μυκηναϊκά ανάκτορα είναι πιο απλά και χαρακτηρίζονται από μεγαλύτερη σαφήνεια.

 

krhth1-sparmatseto

 

Χρήσεις χώρων των ανακτόρων

Τα ανάκτορα ήταν πολυσύνθετα κτίρια με χώρους που εξυπηρετούσαν πλήθος λειτουργιών. Τα Μινωικά και τα Μυκηναϊκά ανάκτορα παρουσιάζουν ομοιότητες αλλά και διαφορές στον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούσαν τους επιμέρους χώρους τους. Αρχή μπορεί να γίνει από τις κεντρικές αυλές. Η κεντρική αυλή στην Κνωσό είναι ο χώρος που καταλήγουν όλοι οι δρόμοι που οδηγούν στο ανάκτορο. Αποτελεί ένα κυκλοφοριακό κόμβο μεταξύ των διάφορων συγκροτημάτων. Ο ρόλος της όμως θα πρέπει να ξεπερνούσε αυτόν ενός απλού χώρου κυκλοφορίας. Διάφορα ευρήματα οδηγούν στο συμπέρασμα ότι ίσως ο χώρος χρησιμοποιούνταν και για θεάματα ή θρησκευτικές τελετές. Παρόμοια λειτουργία πρέπει να είχε και η κεντρική αυλή στις Μυκήνες. Από αυτήν μπορεί κανείς να περάσει σε όλες τις πτέρυγες του κτιρίου και βέβαια και στον κεντρικό πυρήνα του ανακτόρου .

Ο σημαντικότερος όμως χώρος του ανακτόρου, στον οποίο μπορούσε να μεταβεί κανείς από την αυλή ήταν το μέγαρο. Το μέγαρο συναντάται και στα μινωικά και στα μυκηναϊκά ανάκτορά. Πρόκειται για ένα επίμηκες ορθογώνιο κτίσμα το οποίο αποτελούσε κατοικία του βασιλιά. ¨Ήταν προσανατολισμένο προς το Νότο και συνδέονταν με την αυλή με πρόπυλο. Χωρίζονταν σε τρία μέρη: την «αίθουσα» δηλαδή μια στοά με δύο κολόνες μπροστά, τον «πρόδρομο» αμέσως μετά και το περίπου τετράγωνο «κυρίως μέγαρο» . Αποτελούσε τον κυρίως χώρο των ανακτόρων οπού βρίσκονταν ο βασιλιάς.

Συνήθως στο μέγαρο υπήρχε και η εστία με την αναμμένη φωτιά. Στις Μυκήνες η εστία με διάμετρο 3,10 μ βρίσκονταν στο κέντρο του δρόμου. Η εστία χρησιμοποιείτο για την θέρμανση, τον φωτισμό και για το ψήσιμο φαγητών. Η φλόγα μάλλον διατηρούνταν άσβεστη για να υπάρχει ένας πυρήνας φωτιάς στο ανακτορικό συγκρό

mikinais-sparmatseto
Νεκρικό προσωπείο από τις Μυκήνες

τημα. Πέρα από την χρηστική τους αξία οι εστίες των ανακτόρων (ίσως και των οικιών) θα πρέπει να είχαν και κάποιον καθορισμένο ιερό χαρακτήρα .

Η Αίθουσα του θρόνου ήταν εξίσου σημαντική. Στις Μυκήνες (όπως και στην Πύλο και την Τίρυνθα) ο «Θρόνος του άνακτα» βρίσκονταν  στο νότιο τοίχο του δρόμου του μεγάρου. Στην Κνωσό στην «Αίθουσα του Ιερού Θρόνου» έφτανε κανείς από την αυλή περνώντας έναν προθάλαμο με πολύθυρο. Στην αίθουσα υπήρχαν εδώλια σε μορφή θρανίων για τα πρόσωπα της εξουσίας τα οποία διακόπτονταν από τον «θρόνο του Μίνωα» ο οποίος βρίσκονταν στον Βόρειο τοίχο . Η χρήση του χώρου είναι ίδια σε όλες τις περιπτώσεις. Ο βασιλιάς και οι σύμβουλοί του συσκέπτονταν και αποφάσιζαν αλλά και δέχονταν του καλεσμένους τους σε αυτές τις αίθουσες.

Πέρα από αυτά όμως δεν θα μπορούσαν να λείπουν και οι αποθήκες από τα ανάκτορά. Τόσο στην Κρήτη όσο και στην ηπειρωτική Ελλάδα τα ανάκτορα διέθεταν εκτεταμένο δίκτυο αποθηκών στις οποίες αποθήκευαν τόσο τρόφιμα όσο και προϊόντα που εμπορεύονταν. Στην Κνωσό κάτω από την αίθουσα του θρόνου υπήρχαν οι βασιλικές αποθήκες που εξυπηρετούσαν τον εκάστοτε άρχοντα. Τα δωμάτια του προσωπικού εξυπηρετούνταν από άλλο σύστημα αποθηκών . Ομοίως και στην Κνωσό, υπήρχαν αποθήκες για τον ίδιο σκοπό. Κάποιες από αυτές όμως δεν βρίσκονταν μέσα στο ανάκτορο αλλά σε ξεχωριστά οικήματα κοντά σε αυτό. Η εξειδίκευση των αποθηκών είναι χαρακτηριστική και φθάνει σε τέτοιο βαθμό που ένας αποθηκευτικός χώρος ερμηνεύεται σαν οιναποθήκη αφού μέσα βρέθηκαν 35 πιθάρια  και μερικά σφραγίσματα που στην πίσω μεριά τους φέρουν το ιδεόγραμμα του κρασιού .

Αλλά και τα εργαστήρια δεν έλειπαν από τα ανάκτορα. Στην Κρήτη τα ανάκτορα διέθεταν οργανωμένα εργαστήρια πολλών ειδών σε διάφορα σημεία τους. Σκάλες συνέδεαν τους διαδρόμους της κύριας προσπέλασης του βασιλιά με τα εργαστήρια αυτά. Διακρίνονται εργαστήριο λιθοξόου, εργαστήριο πηλοπλαστικής και εργαστήριο σφραγιδογλυφίας. Στην Κνωσό μέσα στο ανάκτορο υπήρχαν τα βασιλικά εργαστήρια με καλλιτέχνες που εργάζονταν για τον βασιλιά. Οι υπόλοιπες βοηθητικές εγκαταστάσεις βρίσκονταν σε κτιριακό συγκρότημα ανατολικά του ανακτόρου. Το πιο κοντινό στο ανάκτορο συγκρότημα βοηθητικών χώρων είναι το «εργαστήριο των καλλιτεχνών» .

Χώροι με ιδιαίτερη σημασία αποτελούσαν και τα ιερά. Τόσο οι Κρήτες όσο και οι Μυκηναίοι είχαν πολλά φυσικά ιερά όπως πηγές, σπηλιές, κορυφές βουνών και άλλα. Είχαν όμως και ιερά μέσα σε οικήματα και μέσα στο ανάκτορο. Στην Κρήτη τα ιερά των ανακτόρων ήταν δωμάτια με πέτρινους πάγκους κατά μήκος των τοίχων, κρύπτες με στύλους, καθαρτήριους λουτήρες και βωμούς. Στις Μυκήνες τα ιερά μέσα στο ανάκτορο ήταν δωμάτια μεσαία ή σχετικά μεγάλα σε μέγεθος με μικρούς πάγκους ή εξώστες και συνεχόμενα μικρότερα δωμάτια . Τα ιερά που βρίσκονταν μέσα στα ανάκτορα χρησιμοποιούνταν κυρίως από τους ανθρώπους των ανακτόρων. Οι υπόλοιποι μάλλον εξυπηρετούνταν από τα ιερά που υπήρχαν στις πόλεις, τις οικίες ή τα φυσικά. Βέβαια δεν μπορεί να αποκλειστεί, σε σημαντικές θρησκευτικές εορτές, τα ιερά των ανακτόρων να ήταν ανοικτά για ένα ευρύτερο φάσμα ανθρώπων.

Πέρα όμως από τα διαμερίσματα που θα μπορούσε κανείς να τα χαρακτηρίσει δημόσια, υπήρχαν και ιδιωτικά τα οποία χρησίμευαν για οικίες του βασιλιά και των άλλων ανθρώπων που έμεναν στο ανάκτορο. Τα βασιλικά διαμερίσματα ήταν ξεχωριστά. Στην Κνωσό ήταν μοιρασμένα σε τέσσερεις ή πέντε ορόφους. Κάθε αίθουσα στην οποία έμενε ο βασιλιάς αποτελείτο από δύο τμήματα που ενώνονταν με πολύθυρο. Στις Μυκήνες βρίσκονταν στην κορυφή του λόφου και καταλάμβαναν το Βόρειο μέρος του ανακτόρου. Υπήρχαν βέβαια και διαμερίσματα για τα υπόλοιπα μέλη που κατοικούσαν στο ανάκτορο. Ήταν μικρότερα από αυτά του βασιλιά και πιο απομονωμένα. Συνδέονταν με τα βασιλικά με διαδρόμους .

Διαβάζοντας κανείς όλα τα παραπάνω μπορεί να αποκτήσει μια πρώτη επαφή με τον Μινωικό και Μυκηναϊκό πολιτισμό και ταυτόχρονα να τους συγκρίνει όσον αφορά τα ανάκτορα και το σύστημα διακυβέρνησης. Η Μινωική Κρήτη είναι το πρώτο ανακτορικό σύστημα με κύρια χαρακτηριστικά την συγκεντρωτική εξουσία, την αυστηρή κοινωνική διαστρωμάτωση και την οικονομική ανάπτυξη. Από την άλλη, η μυκηναϊκή κοινωνία υιοθέτει την παράδοση της Κρήτης και διαμορφώνει τα δικά της χαρακτηριστικά. Η ανακτορική οργάνωση έχει πιο στρατιωτικό χαρακτήρα, ο παραγωγικός τομέας είναι πιο ευέλικτος και ο καταμερισμός εργασίας πιο ανεπτυγμένος.

Σχετικά άρθρα

ΓΙΟΡΤΑΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ 4η ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑ ΕΚΑΤΟΝΤΑΕΤΙΑ

Θανάσης Μουσόπουλος

Τι έγινε τελικά μετά την πτώση της Τροίας?

Πολιτικοί στοχασμοί ενός μη πολιτικού ΙΙ

Θανάσης Μουσόπουλος

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X