Sparmatseto
Πρόσωπα Συνεντεύξεις

Ιωάννης Π. Βλαζάκης: ένας Έλληνας με εξειδίκευση στην εραλδική τέχνη

Αν θα έπρεπε να δοθεί ένας ορισμός για την εραλδική τέχνη αυτός θα μπορούσε να είναι ο εξής: Εραλδική (η αλλιώς Οικοσημολογία) είναι εκείνος ο επιστημονικός κλάδος της ιστορίας που έχει ως αντικείμενό του την μελέτη, την έρευνα και την ταξινόμηση συμβόλων και οικογενειακών σημάτων. Η έρευνα αυτή παρέχει τη δυνατότητα στον ιστορικό  – ερευνητή, ανίχνευσης και εντοπισμού διάφορων ιστορικών στοιχείων οικογενειών ή προσώπων, σημαντικών για την εκάστοτε ιστορική έρευνα.

Ο Ιωάννης Βλαζάκης είναι εικαστικός με εξειδίκευση στην εραλδική τέχνη και την εικονογράφηση χειρογράφων σύμφωνα με την δυτική μεσαιωνική παράδοση. Η δουλειά του ιδιαίτερη (για την ελληνική πραγματικότητα) και άκρως εντυπωσιακή και ενδιαφέρουσα. Είναι ο μόνος Έλληνας καλλιτέχνης που έγινε ποτέ δεκτός στην Εταιρεία Οικοσημολογικών Τεχνών (Society of Heraldic Arts) του Ηνωμένου Βασιλείου, γεγονός που τον κατατάσσει ανάμεσα στους πιο σημαντικούς εραλδικούς καλλιτέχνες διεθνώς.  Η τέχνη του είναι περιζήτητη, ιδίως σε χώρες με μακρά παράδοση στην οικοσημολογία και η προσφορά του στην ανίχνευση της ιστορικής πορείας οικογενειών και προσώπων σημαντική.

Η κουβέντα με τον Ιωάννη Βλαζάκη αποτέλεσε ένα ταξίδι σε μια μορφή τέχνης που πάντα εμπεριέχει μια δόση μυστικισμού.  Η εικαστική αποτύπωση τόσο σημαντικών συμβόλων δεν μπορεί παρά να είναι μια μυστικιστική διαδικασία εμποτισμένη με μεταφυσικές αγωνίες και επιδιώξεις…

Vlazakis1-sparmatseto
Ιωάννης Π. Βλαζάκης

Έχω την εντύπωση πως η δουλειά σου αποτελεί μια προσπάθεια προσέγγισης της ιστορίας μιας οικογένειας ή ενός προσώπου μέσα από τη φιλοτέχνηση ενός συμβόλου. Πώς αντιμετωπίζεις μια τέτοια προσπάθεια… ή διαφορετικά πώς είναι η διαδικασία του να επιχειρείς να ζωγραφίσεις την ιστορία;

Πράγματι, ισχύει αυτό που λέτε. Η Εραλδική δηλαδή η Οικοσημολογία, ως επιστήμη αλλά κι ως τέχνη είναι άρρηκτα δεμένη με την ιστορία. Η ιστορία αυτή δύναται να είναι είτε καθαρά προσωπική -του ατόμου δηλαδή που φέρει το οικόσημο- είτε οικογενειακή, είτε μπορεί, να είναι επιπλέον κι η ιστορία ενός ένθους ή ενός ολόκληρου πολιτισμού. Η εραλδική χρησιμοποιώντας απλά – λιτά μέσα, με τη δύναμη του συμβολισμού μπορεί και περιγράφει έννοιες, αξίες, πεποιθήσεις, διακρίσεις, σημαντικά ιστορικά γεγονότα κ.α

Μερικές φορές το βάρος της ιστορίας που μπορεί να φέρει ένα οικόσημο, δεν είναι πάντα κάτι το αντιληπτό σε έναν καλλιτέχνη που ασχολείται με τη τέχνη των οικοσήμων. Η προετοιμασία που πρέπει να προηγηθεί, ο λεπτομερείς σχεδιασμός και η τελική ζωγραφική διαδικασία ενός έργου, απορροφούν μεγάλο κομμάτι της προσοχής. Όταν όμως η σύνθεση ολοκληρωθεί και όλα τοποθετηθούν στη σωστή τους θέση, τότε δεν σας το κρύβω, πως προσωπικά νοιώθω πάντοτε ένα ιδιαίτερο δέος: Νοιώθω εγώ ο ίδιος, σαν ένας κρίκος μίας παλαιάς αλυσίδας ή ακόμα καλύτερα σαν το μέσω, που έρχεται και δίνει φωνή σε ένα ξεχασμένο σώμα, ζωντανεύοντας με ένα τρόπο ένα κομμάτι μίας ιστορίας που ίσως να ξεχάστηκε… Αυτή την αίσθηση τη νοιώθω ιδιαίτερα έντονα, ειδικά όταν έχω να ανασυνθέσω μέσα από περιγραφές ένα παλαιό οικόσημο, που μπορεί το ίδιο να έχει χαθεί σαν φυσικό αντικείμενο και να έχει απλά παραμείνει κάπου σε μία σελίδα ενός βιβλίου, μία ελάχιστη γραπτή αναφορά του.

Θέλοντας ή μη στην εραλδική πρέπει να ακολουθείς συγκεκριμένους κανόνες, τόσο μορφικούς όσο και μορφολογικούς. Εκκινώντας, ίσως, από τη φόρμα και φθάνοντας μέχρι τη συγκεκριμένη χρωματική παλέτα που πρέπει να χρησιμοποιηθεί σε κάθε σύμβολο, το πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορείς να κινηθείς είναι αρκετά στενό. Πόσο αισθάνεσαι ότι σε περιορίζει ως καλλιτέχνη το γεγονός αυτό; Νιώθεις ότι χάνεις μέρος της “ελευθερίας του δημιουργού”  ή η επιδίωξη αποτύπωσης μιας ιστορικής αλήθειας ή ενός φιλοσοφικού υπόβαθρου (στοιχεία που υλοποιούνται μέσω της εραλδικής) αποτελούν στοιχεία που υπερκαλύπτουν όλες τις άλλες απαιτήσεις ή ανάγκες σου;

Η Τέχνη αυτή όντως διέπετε από πολύ συγκεκριμένους κανόνες που ελάχιστα έχουν αλλάξει ανά τους αιώνες. Η εραλδική τέχνη -κακά τα ψέματα- απαιτεί μία σειρά από αρετές που θα πρέπει να έχει ο επίδοξος καλλιτέχνης που θα την προσεγγίσει.  Η ανεξάντλητη υπομονή, η αίσθηση της αρμονίας, η εμμονή στην λεπτομέρεια, είναι μόνο λίγες από τις ποιότητες που θα πρέπει να έχει ένας εραλδικός καλλιτέχνης. Αυτό βέβαια δε σημαίνει ότι το είδος αυτής της τέχνης είναι «αποστειρωμένο». Η εραλδική διαθέτει χιούμορ, διαθέτει ζωντάνια, σουρεαλισμό, παραδοξότητα και ατελείωτη γοητεία. Όσο και να δείχνει την αυστηρή καλλιτεχνική της πλευρά, η ελευθερία βρίσκεται πάντα στο χέρι του καλλιτέχνη: το πώς δηλαδή, ο ίδιος θα καταφέρει να αποδώσει σωστά ζωγραφικά ένα οικόσημο και πώς να δημιουργήσει μία συνολική ποιοτική σύνθεση με δυναμισμό, ενδιαφέρον και κυρίως υψηλή αισθητική.  Αυτό που θέλω να πω εν τέλει είναι πως τρόποι «απεγκλωβισμού» υπάρχουν, αρκεί να υπάρχει από τη μεριά του καλλιτέχνη, το ένστικτο, η φαντασία και κάποια σχετική γνώση.

Vlazakis3-sparmatseto
Herta Margarete & Sandor

Το σύμβολο πάντα εμπεριέχει ένα μυστικιστικό ή υπερβατικό στοιχείο, θα μπορούσε να ειπωθεί ίσως, ότι προβάλλει όχι μόνο κάποια βασικά χαρακτηριστικά αυτού που το χρησιμοποιεί αλλά και τις επιδιώξεις και τις ελπίδες ή και τα οράματά του για το μέλλον. Είναι σημαντικό για την τέχνη σου το παραπάνω χαρακτηριστικό; Πρέπει ο καλλιτέχνης να το λαμβάνει σοβαρά υπόψη του ή μόνο μια εικονιστικού τύπου αποτύπωση αρκεί;

Η δημιουργία ενός νέου οικοσήμου δεν είναι πάντα μία απλή υπόθεση, αποτελεί πολλές φορές μία χρονοβόρα ζωγραφική διαδικασία, που μπορεί να κρατήσει μήνες έως ότου ολοκληρωθεί. Ο λόγος, βρίσκεται ακριβώς επάνω στην σύνθεση – ή αλλιώς όπως το ονομάζουμε στην εραλδική «Blazon», την τοποθέτηση δηλαδή των συμβόλων επάνω στην ασπίδα.  Η ασπίδα, αποτελεί το βασικό στοιχείο ενός οικοσήμου, στην οποία επάνω της αποτυπώνονται η προσωπικότητα, η ιστορία, η παράδοση κτλ του μελλοντικού  θυρεοφόρου. Συνήθως οι άνθρωποι οι οποίοι μου αναθέτουν να φιλοτεχνήσω για αυτούς ένα οικόσημο, λίγο ως πολύ ξέρουν τι θα ήθελαν να αποτυπώσουν επάνω σε αυτό. Η δουλειά μου ως εραλδικός καλλιτέχνης, είναι πέρα από το σχεδιαστικό – ζωγραφικό κομμάτι, να κατευθύνω σωστά, να διορθώσω ή να προτείνω εγώ αντίστοιχα, σύμβολα, ή χρώματα που εκτιμώ πως θα δημιουργήσουν μία πρωτότυπη και ισχυρή εικόνα ενός νέου οικοσήμου. Μέσα σε αυτή τη διαδικασία, τα σύμβολα παίζουν έναν πρωταρχικό ρόλο καθώς η ίδια αυτή η τέχνη που ονομάζουμε εραλδική, είναι στην πραγματικότητα μία συμβολική τέχνη. Η σωστή επιλογή και  τοποθέτηση των συμβόλων, η ορθή χρήση και γνώση τους, είναι ένας απόλυτα σημαντικός παράγοντας.  Καθώς ένα οικόσημο είναι σχεδόν σα μία ταυτότητα, ή αν θέλετε είναι κάτι που άπαξ και φιλοτεχνηθεί αποτελεί ήδη ένα σχεδόν ισόβιο γεγονός για το άτομο και την οικογένεια που το φέρει, απαιτείται όπως αντιλαμβάνεστε μία ιδιαίτερη προσοχή.  Στην περίπτωση βέβαια που έχω να ανασκευάσω ένα παλαιό οικόσημο τα πράγματα σαφώς είναι πολύ ευκολότερα, καθώς εκεί ελάχιστα πράγματα μπορούν να τροποποιηθούν.

Υπάρχει στην Ελλάδα κοινό που ζητά τη συγκεκριμένη μορφή τέχνης; Όχι μόνο για να την απολαύσει ως τέτοια αλλά για να την χρησιμοποιήσει στην καθημερινότητά του, με άλλα λόγια υπάρχουν Έλληνες που ζητούν να τους φιλοτεχνήσεις οικόσημα για να τα εντάξουν στην οικογενειακή τους παράδοση;

Ξέρετε, υπάρχει ένα διαρκώς αυξανόμενο ενδιαφέρον γύρω από την εραλδική και τη γενεαλογία στη χώρα μας, όσο περίεργο και να ακούγεται αυτό. Προσωπικά μιλώντας και παρόλο που η πελατειακή μου βάση βρίσκεται κυρίως στο εξωτερικό, η Ελλάδα έχει σαν χώρα τη δική της ιδιόμορφη εραλδική παράδοση που όμως δεν είναι μικρή. Περιοχές όπως τα Επτάνησα, η Κρήτη, η Νάξος ή η Ρόδος αλλά και άλλες,  φέρουν μία σημαντικότατη εραλδική ιστορία, με τρομερό ιστορικό αλλά και εικαστικό ενδιαφέρον.  Δεν είναι λίγες οι φορές λοιπόν, που καλούμαι να φιλοτεχνήσω εκ νέου παλαιά οικόσημα οικογενειών με τα ακριβή τους χρώματα όπως αυτά παρουσιάζονται κυρίως μέσα από παλαιές ασπρόμαυρες εκδόσεις ή μέσα από μνημειακές αποτυπώσεις επάνω σε πέτρα.  Αντίστοιχα, φιλοτεχνώ και νέα οικόσημα οικογενειών, για ανθρώπους που θέλουν να δημιουργήσουν και να «συμπυκνώσουν» την δική τους οικογενειακή παράδοση μέσα σε ένα οικόσημο – έργο τέχνης. Οι άνθρωποι αυτοί αναζητούν τον τρόπο  να αφήσουν πίσω τους μία οικογενειακή παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές.  Αξίζει να σημειωθεί επιπλέον, ότι η εραλδική ως τέχνη, δεν απευθύνεται μονάχα σε οικογένειες. Το ίδιο το οικόσημο, ως ένα έμβλημα κύρους, βρίσκει πρόσφορο έδαφος στο επιχειρηματικό χώρο με τη μορφή ενός λογότυπου λόγου χάρη, αλλά και σε διάφορους άλλους χώρους όπως οργανισμούς, εταιρείες, σωματεία, σχολεία εκκλησία, στρατός κτλ. Η Εραλδική, παρόλο που είναι μία πανάρχαια τέχνη, έχει αυτή τη μοναδική ιδιαιτερότητα της διαχρονικότητας. Μπορεί και εξελίσσεται συνεχώς και γοητεύει πάντα, με τη δύναμη των χρωμάτων και των συμβόλων της.

Στη δική σου περίπτωση πώς προέκυψε η εραλδική; Ποιο ήταν το στοιχείο εκείνο που σε γοήτευσε και αποφάσισες να της αφιερωθείς;

Το ενδιαφέρον μου για την Εραλδική Τέχνη ξεκίνησε όντας μικρός ακόμα, καθώς προέρχομαι από μία στρατιωτική οικογένεια. Καταλαβαίνετε λοιπόν, πως οι εικόνες των εμβλημάτων, των στρατιωτικών σημάτων – διακριτικών, των εθνόσημων κτλ,  αποτελούσε μία καθημερινότητα για μένα, καθώς τα έβλεπα ολοζώντανα επάνω στις στολές του πατέρα μου. Με γοήτευαν πάντοτε τα επιβλητικά αυτά σήματα, με τους πολλαπλούς συμβολισμούς τους. Φυσικά, γοητευόμουνα επίσης από τις πανοπλίες και τα εμβλήματα που έφεραν στις ασπίδες τους οι ιππότες από τα χρόνια του μεσαίωνα.  Μεγαλώνοντας και γοητευμένος από την ομορφιά των μεσαιωνικών χειρογράφων με τη βαριά και πλούσια εικονογράφηση στην οποία συναντάς εκεί πληθώρα οικοσήμων και θυρεών,  συνειδητοποίησα ότι αυτό που με γοήτευε τόσο, αποτελούσε μία ξεχωριστή, μοναδική, ειδική τέχνη με την οποία ένοιωθα ότι θα έπρεπε να ασχοληθώ με κάθε τρόπο! Παράλληλα λοιπόν με τη ζωγραφική, τις προσωπικές μου μελέτες έκανα το δεύτερο Μεταπτυχιακό Τίτλο σπουδών μου επάνω στην Εραλδική κι έτσι βρίσκομαι κατά κάποιο τρόπο εδώ που βρίσκομαι.

Θα μου επιτρέψεις να ολοκληρώσω τη κουβέντα μας εστιάζοντας περισσότερο στον εικαστικό Ιωάννη Βλαζάκη. Πέρα από την εραλδική και την εικονογράφηση χειρογράφων μπήκες ποτέ στον πειρασμό να ασχοληθείς και με κάτι άλλο; Θα μπορούσες πχ να φανταστείς τον εαυτό σου να αντιμετωπίζει έναν καμβά και να δημιουργεί κάτι απόλυτα αφαιρετικό;

Πιστέψτε με -και θα κάνω και λίγο χιούμορ τώρα-  η εραλδική και η εικονογράφηση χειρογράφων είναι σαν δύο πολύ απαιτητικές ερωμένες:  απαιτούν όλο το χρόνο όλη και την ενέργεια σου και ταυτόχρονα μπορούν και εξακολουθούν να παραπονιούνται ότι δεν τους δίνεις και περισσότερα.  Παρόλα αυτά, η αλήθεια είναι ότι σχεδιάζω επίσης με πενάκια και σινική μελάνι, υλικά που αγαπώ πάρα πολύ και που αποτέλεσαν ίσως και την πρώτη μου επαφή με τον κόσμο της ζωγραφικής, επίσης φιλοτεχνώ επίσημα έγγραφα και διπλώματα, μονογράμματα, γαμήλια και άλλα προσωπικά δώρα πάντα σε μεσαιωνικό ύφος και γενικά δόξα τω Θεώ φροντίζω να μην πλήττω καλλιτεχνικά. Ομολογώ, πως έχω μπει πολλές φορές σε πειρασμό να ζωγραφίσω κάτι τελείως έξω από το δικό μου στυλ,  αλλά νομίζω πως απλά ο κάθε καλλιτέχνης πρέπει να βρίσκει το δικό του χώρο, το δικό στυλ και  τη δική του έκφραση μέσα στο καλλιτεχνικό στερέωμα. Θαυμάζω και αντιλαμβάνομαι πολλά και διαφορετικά είδη ζωγραφικής, ενώ πολλές φορές βλέποντας ένα έργο, ζηλεύω  τη δύναμη μίας αφαιρετικής φόρμας, ή την ορμή μίας πινελιάς πάνω στον καμβά, την τρέλα που μπορεί να έχει μία χρωματική παλέτα ενός πίνακα. Όμως ευτυχώς ή δυστυχώς, προσπαθώ να μένω πιστός στον δρόμο αυτής της αρχαίας τέχνης, κοιτώντας την ακόμα γοητευμένος με μάτια μικρού παιδιού.

Κλείνοντας από τη μεριά μου, θα ήθελα να σας ευχαριστήσω κι εγώ θερμά για αυτή τη συνέντευξη.

Από τη μεριά μας δεν έχουμε παρά να ευχαριστήσουμε θερμά τον κ. Ιωάννη Βλαζάκη για την ευκαιρία ου μας προσέφερε να γνωριστούμε λίγο καλύτερα με την εραλδική τέχνη.

Ευχαριστούμε…

Σχετικά άρθρα

10 Έλληνες σκηνοθέτες που όλοι μας επιβάλλεται να γνωρίζουμε!!!

Αντώνιος Βαρβατσούλιας

Antoni Gaudi, ο αρχιτέκτονας του Θεού | Με αφορμή τα 167 χρόνια από την γέννηση του

Θωμάς Εξάρχου, ο μεγάλος ευεργέτης της Ξάνθης

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X