Sparmatseto
Αφιερώματα Πρόσωπα

Μάνος Χατζιδάκις (1925 – 1994) ο οικουμενικός ξανθιώτης

Είχα τη χαρά να συναντήσω κάποιες φορές το Μάνο Χατζιδάκι, στην Ξάνθη, και να συνομιλήσω μαζί του. Το 1979 που ήρθε στην πατρίδα του για να οργανώσει πολιτιστικές/μουσικές εκδηλώσεις και αργότερα, όταν μετά από χρόνια (1992) πραγματοποιήθηκε μια συναυλία.

Ακούγαμε από νέοι τραγούδια του Χατζιδάκι, από το ραδιόφωνο, χωρίς πάντοτε να γνωρίζουμε ότι είναι δικά του. Όταν άρχισα να ασχολούμαι συστηματικά με τη Θρακική Λογοτεχνία, συγκέντρωνα στοιχεία και για τον Μάνο, τον οποίο ενέτασσα στην ξανθιώτικη δημιουργία – ανάμεσα στους πολλούς / πολλές απόδημους των μεγάλων κέντρων. Έτσι δικαιωματικά αναφέρομαι στην ποίηση του Χατζιδάκι στη Συνοπτική Ιστορία της Θρακικής Λογοτεχνίας, που είναι η πρώτη συστηματική σχετική εργασία μου, δημοσιευμένη το 1982.

Και ο Μάνος, όμως, πάντοτε αναφερόταν με καμάρι στη γενέτειρά του. Στο «Αυτοβιογραφικό» του γράφει:

«Γεννήθηκα στις 23 του Οκτώβρη του 1925 στην Ξάνθη τη διατηρητέα κι όχι την άλλη τη φριχτή που χτίστηκε μεταγενέστερα από τους εσωτερικούς της ενδοχώρας μετανάστες. Η συνύπαρξη εκείνο τον καιρό ενός αντιτύπου της μπελ-επόκ, με αυθεντικούς τούρκικους μιναρέδες, έδιναν χρώμα και περιεχόμενο σε μια κοινωνία-πανσπερμία απ’ όλες τις γωνιές της Ελλαδικής γης, που συμπτωματικά βρέθηκε να ζει σε ακριτική περιοχή και να χορεύει τσάρλεστον στις δημόσιες πλατείες […]Προσπάθησα όλον το καιρό που μέναμε στην Ξάνθη να γνωρίσω σε βάθος τους γονείς μου και να εξαφανίσω την αδελφή μου. Δεν τα κατάφερα και τα δύο. Έτσι μετακομίσαμε το ’32 στην Αθήνα όπου δεν στάθηκε δυνατόν να λησμονήσω την αποτυχία μου […] Ταξίδεψα πολύ και αυτό με βοήθησε ν’ αντιληφθώ πώς η βλακεία δεν ήταν αποκλειστικόν του τόπου μας προϊόν, όπως περήφανα ισχυρίζονται κι αποδεικνύουν συνεχώς οι έλληνες σωβινιστές και της εθνικοφροσύνης οι εραστές».

Ο Μάνος είναι περισσότερο γνωστός σε όλη την οικουμένη για το πλούσιο και ποικίλο μουσικό του έργο: 61 έργα για το θέατρο, 10 έργα για το αρχαίο δράμα, 77 έργα για τον κινηματογράφο, 11 οργανικά έργα, 36 κύκλους τραγουδιών και έργα για φωνή, 16 μπαλέτα και 3 όπερες. Κάποια από τα έργα αυτά είναι ανέκδοτα ή ανολοκλήρωτα.

Ο Μάνος Χατζιδάκις όλα όσα πίστευε, πάσχισε να τα κάνει έργο. “Μουσικήν ποίει και εργάζου”. Μουσική, ποίηση, πολιτιστικά έργα υποδομής – θεωρία και πράξη του πολιτισμού. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το Τρίτο Πρόγραμμα.

Βλέπουμε τον Μάνο Χατζιδάκι, τον ξανθιώτη να συναιρεί Δύση και Ανατολή, Θράκη και Κρήτη, τον οικουμενικό δηλονότι, που αναμειγνύει όλα τα είδη λόγου και τέχνης. Με έναν ριζοσπαστικό πολιτικό λόγο.

Στην προσέγγισή μας αυτή συναινεί ο ίδιος ο Μάνος με τα βιβλία που έχει κυκλοφορήσει σχετικά.

Πρώτα είναι οι δύο ποιητικές του συλλογές : “Μυθολογία” 1966 και “Μυθολογία Δεύτερη” 1982 (τώρα σε κοινή έκδοση με τους δύο τίτλους συνδεμένους συμπλεκτικά).

Το 1980 κυκλοφόρησε το βιβλίο “Σχόλια του Τρίτου” με 35 κείμενα που μεταδόθηκαν από το Τρίτο Πρόγραμμα της Ραδιοφωνίας στο διάστημα ενός έτους, Απρίλιος 1979 – Απρίλιος 1980. Το 1988 κυκλοφόρησε ο τόμος “Ο Καθρέφτης και το Μαχαίρι” με 36 κείμενα δημοσιευμένα σε περιοδικά και εφημερίδες. Οφείλουμε ως συμπληρωματικό υλικό να συνυπολογίσουμε και τα μελοποιημένα από τον ίδιο ποιήματα διαφόρων ελλήνων ποιητών.

Ο Μάνος Χατζιδάκις στην ποίησή του είναι επηρεασμένος από την εποχή του, τους τόπους και τους ανθρώπους που γνώρισε. Ώρες ώρες έχει απηχήσεις του Λόρκα, με έντονη εικονιστική διάθεση, με ρομαντική μελαγχολία και αγάπη των ξένων, όντας και ο ίδιος ξένος και μετανάστης. Οι τρόποι της Αμερικής, ο έρωτας και ο θάνατος είναι άξονες στους οποίους επανέρχεται με συντομία συχνά, συμπύκνωση και χιούμορ. Το κυρίαρχο θέμα της ποίησης του Μάνου είναι οι ανθρώπινες σχέσεις, και ως ζητούμενο και ως κατάσταση. Το φευγαλέο της ευτυχίας και το εύθραυστο της ύπαρξης. Αμφίθυμη κίνηση μεταξύ κόλασης και παράδεισου.

Ο πόλεμος είναι εραστής σκληρός

Μας θέλει μόνο μια φορά

Μοναδική

Κι ύστερα μας αφήνει

Με το στόμα ανοιχτό

Σ’ ένα χαντάκι

Με τα χέρια στη λάσπη

Και με την απορία

Γιατί να του δοθούμε

Και ένα ποίημά του αφιερωμένο – στον Οδυσσέα Ελύτη

Ό,τι χάραζε σε στίχους

Τα ’παιρνε η θάλασσα που ’χε στα χέρια του

Ό,τι ζωγράφιζαν τα χείλια του

Τα ’σβηνε ο ουρανός που ’χε στα μάτια του

Κ’ έτσι δεν μπόρεσε να δει

Αν έπρεπε να παραμείνει Αττικός

Ή Αιγαιοπελαγίτης.

Μάνος Χατζιδάκις, ο δημιουργός. Από τη χώρα του Ορφέα στην ορχήστρα του Σύμπαντος.

Σχετικά άρθρα

Η ιστορική ματιά του Απόστολου Βακαλόπουλου και το ’21 | Αφιέρωμα στα 200 χρόνια από το 1821

Θανάσης Μουσόπουλος

Ζήσε ελεύθερο, παιδί της καταχνιάς. Henry David Thoreau, 1817-1862

Μάρθα Αποστολίδου

Θανάσης Μουσόπουλος | 50 χρόνια στα γράμματα και στον πολιτισμό και ο Στέφανος Ιωαννίδης

Θανάσης Μουσόπουλος

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X