Sparmatseto
Εικαστικά

Οι βασικές αρχές του Bauhaus μέσα από το «μαύρο τετράγωνο» του Kandinsky

Ο 20ος αι. αποτέλεσε έναν καθοριστικό αιώνα για την εξέλιξη της ανθρωπότητας. Από την μια μεριά σημαδεύτηκε από δυο παγκόσμιους και πολλούς μικρότερους πολέμους, από επαναστάσεις και κοινωνικές αλλαγές, από την άλλη αποτέλεσε την εποχή της μεγάλης ανάπτυξης των επιστημών και της τεχνολογίας, με ανακαλύψεις που διαδέχονταν η μια την άλλη με ταχύτατους ρυθμούς. Αυτή η γρήγορη εξέλιξη των γεγονότων δεν θα μπορούσε να αφήσει ανεπηρέαστη την τέχνη. Και αυτή ακλουθώντας τα γεγονότα άλλαξε πολλά πρόσωπα. Οι τάσεις και τα κινήματα διαδέχονταν το ένα το άλλο, με εκπροσώπους που μεταμορφώνονταν ανάλογα, προσαρμοζόμενοι κάθε φορά στις απαιτήσεις της εποχής.

Το Μαύρο Τετράγωνο

Ο Βασσίλυ Καντίνσκυ (Μόσχα 4 Δεκεμβρίου 1866 – Νέιγ-συρ-Σεν 13 Δεκεμβρίου 1944) υπήρξε συγγραφέας ζωγράφος και καθηγητής. Ήταν από τους πρωτοπόρους της αφηρημένης τέχνης και ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της. Γεννημένος στην Ρωσία αποφάσισε σε ηλικία 30 ετών να γίνει ζωγράφος και μετακόμισε στην Γερμανία, όπου έγινε η κεντρική μορφή των διαδοχικών καλλιτεχνικών ρευμάτων . Στο ζωγραφικό του έργο υπάρχουν ορισμένα χαρακτηριστικά στάδια, τα οποία διακρίνονται τόσο από τις τεχνοτροπικές ιδιομορφίες όσο και από γνωστά γεγονότα της ζωής του. Έτσι, η πρώτη περίοδος αφορά τις πρώτες του προσπάθειες στην ζωγραφική και εκτίνεται από το 1896 μέχρι το 1908. Η δεύτερη έχει σχέση με τον φοβισμό και τον εξπρεσιονισμό και διαρκεί μέχρι το 1911. Η Τρίτη περίοδος ξεκινά το 1911, όταν ιδρύεται η ομάδα «Γαλάζιος Καβαλάρης» της οποίας μέλος ήταν ο Καντίνσκυ και είναι αυτή της αφηρημένης καλλιτεχνικής του έκφρασης. Η τέταρτη περίοδος από το 1920 μέχρι το 1933 περιλαμβάνει έργα της Ρωσίας και του Bauhaus. Η τελευταία περίοδος αφορά τα χρόνια που έζησε στο Παρίσι 1933-1944. Σε αυτήν χρησιμοποιεί τρόπους και μοτίβα από τις προηγούμενες περιόδους της δουλειάς του .

Όσον αφορά το Bauhaus, ο Καντίνσκι δίδαξε στη σχολή, προσκεκλημένος του ιδρυτή της Βάλτερ Γκρόπιους και κλήθηκε να αναλάβει το εργαστήριο τοιχογραφίας. Παράλληλα ανέλαβε ένα μάθημα με θέμα τη φόρμα, σε συνεργασία με το Πάουλ Κλέε και η διδασκαλία του ήταν εμπλουτισμένη με στοιχεία από τις προσωπικές του θεοσοφικές και αποκρυφιστικές μελέτες. Στη σχολή της Βαϊμάρης παρέμεινε μέχρι το 1925 και έπειτα εγκαταστάθηκε στο Ντεσάου, διδάσκοντας στην τοπική σχολή Bauhaus .

Μέσα στην ατμόσφαιρα της σχολής δημιούργησε και τον συγκεκριμένο πίνακα το 1923. Σε αυτόν διακρίνεται καθαρά η επιρροή που άσκησε η φιλοσοφία του Bauhaus στον Καντίνσκυ καθώς μπορούν να ανιχνευθούν πολλές από τις βασικές αρχές της σχολής.

 

ο Καντίνσκι δίδαξε στη σχολή, προσκεκλημένος του ιδρυτή της Βάλτερ Γκρόπιους και κλήθηκε να αναλάβει το εργαστήριο τοιχογραφίας

 

Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της σχολής ήταν η ιδιαίτερη έμφαση που έδινε σε γεωμετρικές φόρμες , κάτι που αποτελεί ίσως και το πιο εμφανές χαρακτηριστικό στον πίνακα. Πράγματι, η όλη σύνθεση αποτελείται από γεωμετρικά σχήματα. Ευθείες γραμμές, κύκλοι, ημικύκλια, γωνίες, ορθογώνια και τετράγωνα συνθέτουν το έργο. Αλλά ο Καντίνσκι δεν σταμάτησε μόνο στην χρήση των σχημάτων αλλά τόνισε ακόμη περισσότερο τον γεωμετρικό τρόπο σχεδίασης με το μαύρο πλαίσιο γύρω από την σύνθεση. Αυτό το μαύρο τετράγωνο τονίζει ακόμη περισσότερο τις γεωμετρικές ιδιότητες του πίνακα και επιβεβαιώνει την έμφαση που έδινε ο Καντίνσκι στα γεωμετρικά σχήματα σε όλη την περίοδο της παραμονής του στο Bauhaus.

Άλλο ένα χαρακτηριστικό της σχολής ήταν και η έμφαση που έδινε στο χρώμα και την λειτουργία του. Στο έργο κυριαρχούν τα ψυχρά χρώματα. Μαύρο, αποχρώσεις του γκρι και λευκό. Και στην περίπτωση των χρωμάτων το μαύρο τετράγωνο περίγραμμα λειτουργεί όπως και στην περίπτωση των σχημάτων: τονίζει την τεχνική του ζωγράφου, την χρήση ψυχρών χρωμάτων. Ακόμη όμως και όταν χρησιμοποιεί το κόκκινο το κίτρινο και άλλα χώματα, που θα μπορούσαν να είναι πιο έντονα και πιο θερμά, επιλέγει ψυχρές αποχρώσεις μη ξεφεύγοντας έτσι από τον κανόνα. Τα θερμά χρώματα που χρησιμοποιούσε παλαιότερα στο Μόναχο, αντικαταστάθηκαν από μία «ψυχρή» χρήση του χρώματος, χαρακτηριστικό της αποκαλούμενης και «ψυχρής περιόδου» του Καντίνσκι, που είχε τις απαρχές της στην περίοδο της Ρωσίας .

Πέρα από αυτά όμως και η απλότητα συγκαταλέγεται στις βασικές αρχές της σχολής του Bauhaus. Τον κανόνα αυτόν ακολουθεί και ο Καντίνσκι στο συγκεκριμένο έργο. Ζωγραφίζει με μια λιτή τεχνοτροπία απαλλαγμένη από περίτεχνα χαρακτηριστικά και φόρμες. Η λεπτή δεξιοτεχνία και το αυστηρά περιορισμένο πάθος του Καντίνσκι στο έργο αυτό προκαλούν εντύπωση. Γενικότερα θα μπορούσε να υποστηριχτεί ότι σε όλη της περίοδο της παραμονής του στη σχολή ο Καντίνσκι ζωγράφιζε με έναν καθαρότερο, πιο διανοητικό, θα μπορούσε να πει κανείς, τρόπο κάνοντας πράξη τις επιταγές της σχολής για απλές δημιουργίες .

Η απλότητα αυτή γινόταν πράξη και μέσα από άλλο ένα χαρακτηριστικό γνώρισμά της φιλοσοφίας του Bauhaus, της απόρριψης κάθε περιττού διακοσμητικού στοιχείου . Και αυτό το χαρακτηριστικό μπορεί να ανιχνευτεί στον συγκεκριμένο πίνακα. Πράγματι, δεν υπάρχει τίποτα το περιττό, τίποτα το οποίο θα μπορούσε να αφαιρεθεί από το έργο. Δεν υπάρχει κάτι το οποίο θα μπορούσε να χαρακτηριστεί διακοσμητικό. Το έργο του Καντίνσκι τονίζει την απλότητά του, αρνούμενο να δεχθεί οτιδήποτε το περιττό.

Τέλος, θα πρέπει να αναφερθεί σαν κοινό γνώρισμα του Καντίνσκι και της σχολής του Bauhaus οι πειραματισμοί με την αφαίρεση. Ο Καντίνσκι υπήρξε ο πρώτος αφηρημένος ζωγράφος στην μοντέρνα τέχνη . Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η αφαίρεση προέκυψε από την μια ημέρα στην άλλη. Πειραματίστηκε αρκετά μέχρι να κατορθώσει την πλήρη αφαίρεση. Τα στάδια για την ανακάλυψη της αφηρημένης τέχνης, μπορούν να μελετηθούν στους τρείς κύριους τύπους έργων που έκανε από το 1910-1911 μέχρι το 1920 και είχαν τις ονομασίες Αυτοσχεδιασμοί, Εντυπώσεις και Συνθέσεις μέσα από τα οποία οδηγήθηκε στην αφηρημένη ζωγραφική .

Σχετικά άρθρα

Παράταση της έκθεσης του γιώργου καδήρογλου στο A for Art | Design Hotel | Thassos

Σπήλαια του Μυαλού

Βασίλειος Μακέδος

Louis Marin – Πώς διαβάζεις έναν πίνακα ζωγραφικής;

Αντώνιος Βαρβατσούλιας

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X