Sparmatseto
Θέατρο Χορός

Ο Χορός στους Πέρσες του Αισχύλου: Λειτουργία και Σημασία

Ο χορός αποτελούσε αναπόσπαστο μέρος του αρχαίου Ελληνικού θεάτρου. Πάντοτε υπήρχαν και χορικά μέρη. Το γεγονός αυτό έχει να κάνει με την καταγωγή της τραγωδίας από τις τελετουργίες προς τιμή του θεού Διόνυσου. Αυτό σημαίνει πως ο κατεξοχήν ρόλος του χορού ήταν τελετουργικός, αν και κάποιες φορές ο κανόνας αυτός παραβιαζόταν όπως θα δειχθεί στην συνέχεια της εργασίας. Ο χορός συνήθως έκανε την είσοδο του στο έργο κατά την διάρκεια της εξέλιξης αυτού. Μετά την είσοδό του στην ορχήστρα παρέμενε καθ’ όλη την διάρκεια του έργου, αν και περιστασιακά αποχωρούσε για να επιστρέψει ξανά αργότερα. Κατά την κλασική περίοδο τον χορό αποτελούσαν άτομα με ελάχιστη δύναμη να επηρεάσουν τις εξελίξεις αλλά που επηρεάζονταν άμεσα από τις πράξεις των πρωταγωνιστών. Ο αριθμός τους ήταν στην αρχή δώδεκα και αργότερα δεκαπέντε. Κατά την είσοδό του ο χορός, αλλά και καθ’ όλη την διάρκεια της παράστασης συνοδευόταν από έναν αυλητή. Τα μέλη του χόρευαν σε ορθογώνιους ή κυκλικούς σχηματισμούς και τραγουδούσαν όλα μαζί υπό την καθοδήγηση του κορυφαίου του χορού. Ο κορυφαίος πέρα από την καθοδήγηση των υπόλοιπων μελών, μερικές φορές, είχε μια μικρή συμμετοχή στα διαλογικά μέρη, αλλά σχεδόν ποτέ δεν είχε κάποιο μονόλογο. Σε μερικά έργα υπήρχε η παρουσία ενός δεύτερου χορού με μια διαφορετική ιδιότητα που παρουσιαζόταν σε μια μόνο σκηνή. Σε άλλα έργα, ο χορός μοιραζόταν σε δύο μέρη, τα ημιχόρια, τα οποία ανταγωνίζονταν το ένα το άλλο, αλλά πάντα ενώνονταν πριν το τέλος του έργου .

 

Ο Χορός στους Πέρσες

Πάροδος

Η αρχή των Περσών γίνεται με ανάπαιστους του χορού των γερόντων που βρίσκονται στην πατρίδα μακριά από το πεδίο της δράσης του Ξέρξη (στιχ. 1-64). Ο χορός αυτοπαρουσιάζεται και εκθέτει την αγωνία του για την τύχη του στρατού. Παρουσιάζουν τους αρχηγούς του στρατού και τονίζουν την ανησυχία των οικείων τους . Οι στίχοι αυτοί προφέρονται από τον χορό με ημιλυρικό τρόπο. Εδώ ο χορός δεν έχει τον συνηθισμένο τελετουργικό του ρόλο αλλά συμμετέχει ενεργά, έχει δραματικό ρόλο. Παρουσιάζει την κατάσταση, μιλάει για την εκστρατεία και διαισθάνεται το κακό.

Τα βασικά θέματα των ανάπαιστων κυριαρχούν και στο επόμενο χορικό κομμάτι από τον στίχο 65 έως τον στοίχο 139. Το χορικό αποτελείται από στροφικά ζεύγη (στροφή – αντιστροφή) από τα οποία τα τρία πρώτα είναι συνθεμένα σε ιωνικούς. Ο χορός στο κομμάτι αυτό μιλάει για την διάβαση του Ελλήσποντου. παρουσιάζει τον Ξέρξη σαν την κινητήριο δύναμη της στρατιάς και λέει πως κανείς δεν θα μπορούσε να αντισταθεί σε τέτοιο στρατό (στιχ. 65-92). Αμέσως μετά την εικόνα της δύναμης όμως ο χορός θέτει το ερώτημα αν μπορεί κάποιος άνθρωπος να ξεφύγει από την απάτη των θεών (στιχ. 93-94) για να δώσει την απάντηση ο ίδιος στο τέλος της μεσοδού: «…Από κεί ο θνητός δεν ξεφεύγει ποτέ του.» (στιχ. 100). Μετά από αυτό το ερώτημα ακολουθούν τα τελευταία στροφικά ζεύγη (στιχ. 191-140), που εισάγονται με ληκύθια και χαρακτηρίζονται από τον φόβο και την θλίψη των ανθρώπων που παρέμειναν πίσω στην πατρίδα τους . Θα μπορούσε να πει κανείς πως σε αυτό το τμήμα ο χορός επιστρέφει στον τελετουργικό του ρόλο.

 

Ο χορός αποτελούσε αναπόσπαστο μέρος του αρχαίου Ελληνικού θεάτρου. Tο γεγονός αυτό έχει να κάνει με την καταγωγή της τραγωδίας από τις τελετουργίες προς τιμή του θεού Διόνυσου

 

Αμέσως μετά όμως ακολουθούν οι στίχοι 140-154 στους οποίους ο χορός προτείνει να πραγματοποιηθεί μια σύσκεψη για να ξεκαθαρισθεί η τύχη του Ξέρξη. Στους στοίχους αυτούς ο χορός συμμετέχει και πάλι στην δράση έχει μια συγκεκριμένη πρόταση. Η ημιλυρική προφορά είναι και πάλι παρούσα. Ακολουθούν οι στοίχοι 155-158, είναι τροχαϊκοί τετράμετροι και με αυτούς ο χορός υποδέχεται την Άτοσσα. Οι στίχοι αυτοί απαγγέλλονται, σε αυτούς ο χορός συμπεριφέρεται σαν ένας υποκριτής.

Πρώτο επεισόδιο και πρώτο στάσιμο

Στο πρώτο επεισόδιο εμφανίζεται η Άτοσσα και συνομιλεί με τον χορό (στιχ. 155-148). Η βασίλισσα μιλάει για την αγωνία της για την τύχη του γιου της και του στρατού. Λέει πως η αγωνία της εντείνεται από άσχημα όνειρα και σημάδια που έχει δει (στιχ. 155-228). Έπειτα ρωτάει για την Αθήνα και τα Ελληνικά ήθη για να πληροφορηθεί από τον χορό για την διαφορετικότητά τους από τα περσικά (στιχ. 229-144). Σε αυτό το επεισόδιο ο χορός απαγγέλει τους στοίχους οι οποίοι και σε αυτό το σημείο είναι τροχαϊκοί τετράμετροι . Συζητάει με την Άτοσσα και γενικά συμπεριφέρεται σαν  υποκριτής έχοντας χάσει τελείως τον τελετουργικό του ρόλο.

Αντί για το πρώτο στάσιμο υπάρχει μια ιδιοτυπία. Οι στίχοι 149-289 δεν είναι το πρώτο στάσιμο όπως κανονικά θα έπρεπε. Αντί για πρώτο στάσιμο υπάρχει ένας διάλογος ανάμεσα στον αγγελιοφόρο και τον χορό που χαρακτηρίζεται από εναλλαγή λυρικών και μη λυρικών μερών. Ο αγγελιοφόρος φέρνει την είδηση της καταστροφής και περιγράφει τις δραματικές στιγμές από την άλλη μεριά ο χορός θρηνεί και σχολιάζει την καταστροφή. Ο αγγελιοφόρος απαγγέλει, ο χορός τραγουδά.

Δεύτερο επεισόδιο και δεύτερο στάσιμο

Στο δεύτερο επεισόδιο (στιχ. 290-531) η Άτοσσα συνομιλεί με τον αγγελιοφόρο. Τον ρωτάει για την τύχη των  επικεφαλείς του στρατού θέλοντας να μάθει για τον Ξέρξη και παίρνει την απάντηση πως αυτός ζει σε αντίθεση με πολλούς  από τους άλλους ηγέτες που σκοτώθηκαν στην μάχη. Μιλούν για την ναυμαχία και η Άτοσσα μαθαίνει λεπτομέρειες για την συμφορά.  Ο χορός συμμετέχει μόνο στους στίχους 515-516 μιλώντας για την κακή μοίρα των Περσών τονίζοντας το μέγεθος της συμφοράς που έχει αντίκτυπο σε ολόκληρο το γένος των Περσών: «ποδοπατώντας των Περσών το γένος» (στιχ. 516). Στο σημείο αυτό ο χορός απαγγέλει.

Στο δεύτερο στάσιμο που καταλαμβάνει τους στίχους 532-597 περιγράφονται οι αντιδράσεις του χορού στην είδηση της καταστροφής του στρατού του Ξέρξη. Στο πρώτο μέρος του στάσιμου (στιχ. 532-547) ο χορός με ημιλυρικό τρόπο έκφρασης, σχολιάζει την καταστροφή. Πρόκειται για θρηνητικούς ανάπαιστους που αναφέρονται στον πόνο που προκάλεσε η ήττα και αποτελούν την αντίδραση του χορού στην κακή είδηση. Ουσιαστικά στο σημείο αυτό ο χορός κάνει ένα δραματικό σχόλιο. Ακλουθούν οι στίχοι 548-597. Είναι λυρικά στροφικά ζεύγη. Ο χορός θρηνεί για την μεγάλη συμφορά στο πρώτο ζεύγος, μιλά για την μοίρα των νεκρών στο δεύτερο και νοιάζεται για την κατάσταση του περσικού κράτους στο τρίτο .

 

Ο κορυφαίος πέρα από την καθοδήγηση των υπόλοιπων μελών, μερικές φορές, είχε μια μικρή συμμετοχή στα διαλογικά μέρη, αλλά σχεδόν ποτέ δεν είχε κάποιο μονόλογο

 

Τρίτο επεισόδιο και τρίτο στάσιμο

Στο τρίτο επεισόδιο εμφανίζεται η Άτοσσα δίχως την βασιλική της περιβολή και δίχως συνοδεία. Φέρει νεκρικές χοές για τον Δαρείο και προτρέπει τον χορό να καλέσει τον νεκρό. Στο σύντομο αυτό επεισόδιο ο χορός δεν συμμετέχει.

Ακολουθεί το τρίτο στάσιμο στο οποίο ο χορός αναφέρεται στις χοές. Οι στίχοι 623-632 προφέρονται ημιλυρικά. Σε αυτούς ο χορός προτρέπει την βασίλισσα (σε ανάπαιστους και σε αυτήν την περίπτωση) να προσφέρει τις χοές κάνοντας άλλη μια παρέμβαση στα δραματικά γεγονότα και έπειτα κάνει επίκληση στις χθόνιες δυνάμεις.  Ακολουθούν οι στίχοι 633-680. Οι στίχοι αυτοί προφέρονται λυρικά. Αποτελούνται από τρία σύντομα στροφικά ζεύγη με επωδό στο τέλος τους. Ο χορός μιλά για τον Δαρείο. Τον παρουσιάζει σαν τον μεγάλο βασιλιά μιας περασμένης εποχής. Είναι το σύμβολο το ένδοξου παρελθόντος . Στο σημείο αυτό ο χορός αποκτά και πάλι τον τελετουργικό του χαρακτήρα, τον χαρακτήρα που είχε  παραδοσιακά, θα μπορούσε να πει κανείς, στο δράμα.

Τέταρτο επεισόδιο και τέταρτο στάσιμο

Στο τέταρτο επεισόδιο εμφανίζεται το είδωλο του Δαρείου και ο βασιλιάς ρωτάει να μάθει γιατί τον κάλεσαν. Ο χορός δηλώνει πως δεν μπορεί να απαντήσει στον βασιλιά από φόβο και σεβασμό (στιχ. 694-696 και 700-703). Ο Δαρείος ρωτά τότε την Άτοσσα και εκείνη του περιγράφει την κατάσταση. Ο χορός αρχίζει να συνομιλεί με τον Δαρείο από τον στίχο 797 και εξής. Ο Δαρείος τους συμβουλεύει να μην στραφούν ξανά εναντίον της Ελλάδας και προλέγει άλλη μια καταστροφή που θα χτυπήσει το στράτευμα στον δρόμο της επιστροφής. Ο χορός σε όλο το επεισόδιο ουσιαστικά αποτελεί άλλον έναν υποκριτή που συζητάει με τον Δαρείο και την Άτοσσα. Όλοι οι στίχοι που αφορούν τον χορό απαγγέλλονται.

Ακολουθεί το τέταρτο στάσιμο (στιχ. 852-908). Σε αυτό ο χορός αναπολεί τα περασμένα μεγαλεία της αυτοκρατορίας και εγκωμιάζει τον Δαρείο για την δύναμη και τα επιτεύγματα του. Όλο το στάσιμο είναι λυρικό. Όπως τα προηγούμενα έτσι και αυτό το χορικό αποτελείται από τρία στροφικά ζεύγη που κλείνουν με μια επωδό. Ο χορός στο σημείο αυτό παύει πια να συμπεριφέρεται σαν ηθοποιός και επιστρέφει στον τελετουργικό του ρόλο.

Πέμπτο επεισόδιο

Στο τελευταίο μέρος (στιχ. 909-1076) εμφανίζεται ο Ξέρξης ο οποίος θρηνεί για την ήττα μαζί με τον χορό. Στους στίχους 918-921 ο χορός με ημιλυρικό τρόπο έκφρασης υποδέχεται τον βασιλιά συμμετέχοντας για άλλη μια φορά στα γεγονότα. Αμέσως μετά όμως αρχίζει το λυρικό τμήμα το οποίο διατηρείται μέχρι το τέλος. Από τον στίχο 922 και έπειτα ο Ξέρξης και ο χορός θρηνούν. Για άλλη μια φορά υπάρχουν στροφικά ζεύγη και επωδός στο τέλος τους. Στην αρχή υπάρχουν αναπαιστικά μέτρα αλλά στην συνέχεια αντικαθίστανται από  ιάμβους. Από τον στίχο 1002 και πέρα υπάρχει ένα είδος λυρικής στιχομυθίας με θρήνους για την μεγάλη καταστροφή . Η οδύνη κορυφώνεται και τελειώνει το έργο.

Στους Πέρσες ο χορός έχει συμμετοχή στα δρώμενα, έχει δραματικό ρόλο

 

Συμπερασματικά ο χορός στους Πέρσες του Αισχύλου δεν προφέρει τους στοίχους του μόνο λυρικά, δεν τραγουδά μόνο. Υπάρχουν τμήματα που είναι λυρικά, κάποια που είναι ημιλυρικά και κάποια που απλά απαγγέλλονται. Το γεγονός αυτό έχει να κάνει με τον ιδιαίτερο ρόλο του χορού στην συγκεκριμένη τραγωδία. Σε οποιοδήποτε σημείο ο χορός διατηρεί τον τελετουργικό του ρόλο η λυρικότητα είναι παρούσα. Αντιθέτως όταν η λυρικότητα περιορίζεται εκεί ο χορός έχει δραματικό ρόλο. Αυτός ο ρόλος γίνεται εμφανέστερος στα σημεία που  υπάρχει ημιλυρικότητα ή και καθαρή απαγγελία.

Με άλλα λόγια στους Πέρσες ο χορός έχει συμμετοχή στα δρώμενα, έχει δραματικό ρόλο. Αποτέλεσμα αυτού του γεγονότος είναι ο περιορισμός του τελετουργικού ρόλου που παραδοσιακά είχε αφού αναφέρεται σε γεγονότα του δράματος. Αυτό γίνεται αντιληπτό όταν μειώνεται το λυρικό στοιχείο και αντικαθίσταται από ημιλιρικό η και τελείως προφορικό. Ο Αισχύλος στους Πέρσες χρησιμοποίησε τον χορό με μεγαλύτερη ελευθερία και όπου το χρειαζόταν τον μετέτρεψε σε υποκριτή βοηθώντας έτσι στην εξέλιξη του δράματος.

Σχετικά άρθρα

Δημιουργία Εργαστηρίου Θεατρικής Αγωγής & Τέχνης στο Ίδρυμα Θρακικής Τέχνης και Παράδοσης

Βασίλειος Μακέδος

Η όπερα κουκλοθεάτρου El retablo de maese Pedro περιοδεύει στη Βόρεια Ελλάδα

Βασίλειος Μακέδος

Κ.Θ.Β.Ε. | Δωρεάν εκπαιδευτικές δράσεις σε παιδιατρικές κλινικές, Ιδρύματα, Νηπιαγωγεία και Παιδικούς Σταθμούς

Αντώνιος Βαρβατσούλιας

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X