Sparmatseto
Εικαστικά

Ο Πάπας Ιννοκέντιος Ι’ σε Έργο του Βελάσκεθ

Ο Βελάσκεθ (1599-1660) ήταν ένας από τους σημαντικότερους Ισπανούς καλλιτέχνες, με απεριόριστες δυνατότητες που το έργο του άσκησε μεγάλη επίδραση στους μεταγενέστερους. Όπως πολλοί άλλοι καλλιτέχνες έτσι και αυτός επισκέφτηκε την Ρώμη για να γνωρίσει όμως τα αρχαιολογικά της μνημεία. Γνώρισε και επηρεάστηκε από τα έργα των Καραβάτζιο, Τισιανού και Ρούμπενς. Αν και επρόκειτο για έναν δημιουργό που αψηφούσε τις συμβάσεις, βρισκόταν εντούτοις στο κέντρο των τεκταινομένων τόσο στην ισπανική βασιλική Αυλή όσο και στο Βατικανό .

Ιννοκέντιος Ι
Ντιέγκο Βελάσκεθ, Ο Πάπας Ιννοκέντιος Ι’, 1649-1650, λάδι πάνω σε μουσαμά, 140Χ120 εκ. πινακοθήκη Ντόρια Παμφίλι, Ρώμη

Στο Βατικανό μάλιστα, δημιούργησε και το συγκεκριμένο έργο το 1649-1650. Αποτελεί ένα από τα καλύτερα δείγματα παπικής προσωπογραφίας από την εποχή της αναγέννησης και μάλιστα έγινε αποδεκτό και από τον ίδιο τον πάπα. Ο Βελάσκεθ παρουσιάζει σε αυτό τον πάπα Ιννοκέντιο Ι’ να κάθεται επιβλητικά στον θρόνο του. Είναι ντυμένος με επίσημα λευκά ρούχα και φοράει πανωφόρι και κάλυμμα κεφαλής σε κόκκινο χρώμα. Στο δεξί του χέρι φοράει το δαχτυλίδι και στο αριστερό του κρατάει ένα κομμάτι χαρτί. Το πρόσωπό του φανερώνει αυστηρότητα αλλά και κατανόηση και αποδίδεται με τέτοιο τρόπο ώστε ο παρατηρητής του πίνακα να έχει την εντύπωση ότι ο πάπας τον κοιτάζει στα μάτια. Ο θρόνος του είναι περίτεχνα διακοσμημένος με χρυσά σχέδια και ανάγλυφα. Το φόντο είναι μονόχρωμο κόκκινο με λίγες πτυχώσεις.

Στο έργο μπορούν να ανιχνευτούν κάποια στοιχεία που αποτελούν γνωρίσματα του μπαρόκ με πρώτο την θεατρικότητα που χαρακτηρίζει την συγκεκριμένη προσωπογραφία. Το μπαρόκ, πράγματι, επιδεικνύει μια θεατρικότητα στις συνθέσεις που απέχει πολύ από τα ανέμελα στιγμιότυπα που αποθανάτιζαν πίνακες τις αναγέννησης .  Η θεατρικότητα αυτή είναι προφανής στον πίνακα του Βελάσκεθ. Το φόντο, η τοποθέτηση του θρόνου, η στάση του σώματος του πάπα ακόμη και η έκφραση του προσώπου του, μοιάζουν σαν να στήθηκαν από κάποιον σκηνοθέτη. Δεν έχει αφεθεί τίποτα στην τύχη. Ακόμη και το στραμμένο ελαφρώς δεξιά κεφάλι του, το τεντωμένο κορμί του που ακουμπά με όλη την πλάτη στον θρόνο, ακόμη και η στάση των χεριών του είναι δοσμένα με θεατρικό τρόπο. Ο τρόπος παρουσίασης της σκηνής είναι μελετημένος και επεξεργασμένος σε τέτοιο βαθμό που φαίνεται αφύσικος.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι από το έργο απουσιάζει ο ρεαλισμός. Ο Βελάσκεθ είχε αφομοιώσει τον νατουραλισμό του Καραβάτσιο. Πέρα από το θεατρικό στήσιμο της σκηνής η απόδοση των μορφών είναι ρεαλιστική. Οι αναλογίες των αντικειμένων είναι σωστές και δοσμένες με ακρίβεια, οι λεπτομέρειες είναι άφθονες και η στάση του σώματος αληθινή. Τα ρούχα του πάπα παρουσιάζονται με αληθοφάνεια. Οι πτυχώσεις τους, το βάρος τους και ο τρόπος που στέκονται πάνω στο σώμα του Ιννοκέντιου είναι απολύτως αληθοφανή. Χαρακτηριστικά είναι η γυαλάδα του υφάσματος στο πανωφόρι, ο γιακάς που βγαίνει από μέσα και οι πολλές πτυχώσεις στα ρούχα του. Όλα είναι ζωγραφισμένα τόσο πειστικά, ώστε ο παρατηρητής έχει την αίσθηση ότι έχει μπροστά του τον ίδιο τον πάπα .

Αυτήν την ρεαλιστική αίσθηση τονίζουν και τα χρώματα τα οποία επέλεξε ο καλλιτέχνης για τον πίνακα. Η αρμονία των χρωμάτων και των τόνων τους είναι έκδηλη. Οι τόνοι του κόκκινου κυριαρχούν. Το φόντο, η πλάτη του καθίσματος αλλά και το πανωφόρι και το κάλυμμα της κεφαλής του πάπα είναι δοσμένα σε αποχρώσεις του κόκκινου. Το λευκό των ρούχων του και το χρυσό της διακόσμησης του θρόνου δένουν αρμονικά με το κόκκινο και όλα μαζί δημιουργούν ένα σύνολο που χρωματικά είναι απολύτως ισορροπημένο. Στοιχείο που αξίζει να παρατηρηθεί είναι οι σκούροι τόνοι του βάθους που έρχονται σε αρμονική αντίθεση με το φωτεινό λευκό ένδυμα προσδίδοντας μια μυστικοπάθεια.

Ρεαλισμός, θεατρικοτητα υπερβολή, επίδειξη πολυτέλειας ίσως θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν και βασικές ορίζουσες της τέχνης του μπαρόκ

Αλλά δεν λείπει και μια δόση υπερβολής και επίδειξης πολυτέλειας από το έργο, κάτι που ούτως ή άλλως αποτελεί χαρακτηριστικό της τέχνης του Μπαρόκ .  Ο υπερβολικά διακοσμημένος θρόνος αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Το πορφυρό του χρώμα περιβάλλεται με εξεζητημένη χρυσή διακόσμηση. Δεξιά και αριστερά επάνω χρυσά ανάγλυφα ολοκληρώνουν την πολυτελή εικόνα. Γενικότερα το γεγονός ότι ο πάπας κάθεται σε κάθισμα που κάλλιστα θα μπορούσε να είναι βασιλικός θρόνος υπογραμμίζει την πολυτέλεια και την τάση για υπερβολή.

Αυτή η επίδειξη πολυτέλειας έχει τον δικό της σκοπό. Θέλει να δείξει το μεγαλείο και την δύναμη του προσώπου που εικονίζεται, κάτι που έχει να κάνει με την κοινωνική θέση και τον ρόλο που διαδραματίζει αυτό. Η τέχνη του Μπαρόκ υπηρετεί και προβάλει την εξουσία, είτε αυτή είναι κοσμική είτε θρησκευτική. Δεν πρέπει εξάλλου να ξεχνά κανείς τα κοινωνικά και ιστορικά συμφραζόμενα της εποχής. Τον 17ο αιώνα η εκκλησία έχει νικήσει τον προτεσταντισμό, αποτυπώνεται μια νέα μορφή εξουσίας, η οποία δεν αγωνίζεται πια για την επικράτησή της αλλά εξαπλώνει την κυριαρχία της σε ολόκληρη την Ευρώπη. Το Μπαρόκ θέλει να προβάλει σε όλους τους ανθρώπους την εξουσία αυτή . Ο πάπας είναι ένας άρχοντας, πρέπει να προβληθεί με όλη του την μεγαλοπρέπεια και την επιβλητικότητα. Αποτελεί την κορυφή της εκκλησίας, κάθεται στον θρόνο που κάποτε καθόταν ένας απόστολος, ο ρόλος του είναι θεμελιώδης τόσο για την θρησκευτική ζωή των πιστών όσο και για την κοινωνική. Ένας τέτοιος άνθρωπος πρέπει να είναι επιβλητικός, μεγαλοπρεπής, αυστηρός. Το μεγαλείο και η δύναμή του πρέπει να τονίζεται. Αυτό ακριβώς κάνει  ο Βελάσκεθ, έτσι ακριβώς παρουσιάζει τον Ιννοκέντιο.

Σχετικά άρθρα

Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης: η ιστορία του κτηρίου και ο αρχιτέκτονας Τάκης Ζενέτος

Έφυγε από τη ζωή ο γλύπτης Takis

Βασίλειος Μακέδος

Γιάννης Τσαρούχης: Ερριμμένες Σκιές | Έκθεση Ζωγραφικής

Βασίλειος Μακέδος

Ο ιστότοπος sparmatseto.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Υποθέτουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Περισσότερα

X